المختلطة و عمله - كه براى طوماطيانوس شاه تأليف كرد . كتاب اصول الهندسه - كه ثابت بن قره آن را بسه مقاله در آورد . كتاب المثلثات - كه مقدار كمى از آن به عربى ترجمه شده است .
بطلميوس
صاحب كتاب المجسطى است كه در دوران ادريانوس ، و انطيتوس « 1 » بوده ، و در همان روزگار ، ستارگان را رصد كرده و كتاب المجسطى را براى يكى از اين دو نفر تأليف نمود . وى اولين كسى است كه اسطرلاب كروى ، و آلات نجومى ، و مقياسهاى رصدى را ساخت . و اللّه اعلم .
گويند پيش از وى گروهى ستارگان را رصد كرده بودند كه از آن جمله ابرخس است ، و بقولى اين شخص استاد ، بطلميوس بوده و بطليموس از او آموخته است . و رصد كردن جز بآلتى امكانپذير نبوده ، و اولين رصدكننده طبعا سازنده آن آلت خواهد بود .
سخن درباره كتاب المجسطى
اين كتاب در سيزده مقاله است ، و اول كسى كه در ترجمه آن به عربى كوشش نمود ، يحيى بن خالد بن برمك بود كه گروهى آن را براى وى ترجمه نموده ، و چون خوب در نيامد ، مورد پسند او واقع نشده ، و او ابو حسان ، و مسلم صاحب بيت الحكمه را به اين كار گماشت ، و آنان نيز به خوبى از عهده برآمده ، و بتصحيح آن اهتمام ورزيدند . و اين كار پس از آن بود كه مترجمان خوب را حاضر كرده ، و ترجمههايشان را سنجيده ، و فصيحتر ، و صحيحتر از همه را برگزيد ، و گفتهاند كه حجاج بن مطر نيز ترجمهء از آن دارد . و اما كارى را كه نيريزى نموده ، و ثابت آن را اصلاح كرده ، بر يك ترجمه قديمى از تمامى آن كتاب است ، و اسحاق نيز اين كتاب را ترجمه ، و ثابت اصلاح نموده ، ولى مورد پسند نيست ، زيرا اصلاح اولى آن ، بهتر و نيكوتر است .
و جز آن كتاب ، اين تأليفات نيز از اوست : كتاب الاربعة - كه براى شاگردش ، سورى نوشت ، و ابراهيم بن صلت آن را ترجمه ، و حنين بن اسحاق اصلاحش كرده ، و اوطوقيوس مقاله اول آن را تفسير ، و ثابت آن مقاله را جمعآورى كرده - و معانيش را درآورده است . و عمر بن فرخان ، و ابراهيم بن صلت ، و نيريزى ، و بتانى . تفسيرهائى بر آن دارند . كتاب المواليد . كتاب الحرب و القتال . كتاب استخراج السهام . كتاب تحويل
هامش
( 1 ) ف ( انطونينوس ) .