متى بن يونس
ابو بشر متى بن يونس ، كه همان يونان است ، و از مردم ديرقنى « 1 » ، و از كسانى بود كه در اسكول مرمارى « 2 » تربيت شده ، و بر قويرى ، و بنيامين ، و ابو احمد بن كرنيب قرائت داشته . و تفسيرهائى از سريانى به عربى دارد ، و در عصر خود رياست منطقييون را داشت . از تفسيرهاى اوست : كتاب تفسير الثلاث مقالات الاواخر من تفسير ثامسطيوس . كتاب نقل كتاب البرهان الفص . كتاب نقل سوفسطيقا الفص . كتاب نقل كتاب الكون و الفساد بتفسير الاسكندر .
كتاب نقل الشعر الفص . كتاب نقل اعتبار الحكم و تعقب المواضع لثامسطيوس . كتاب نقل كتاب تفسير الاسكندر لكتاب السماء - كه ابو زكريا يحيى بن عدى آن را اصلاح كرده است . و متى تمام چهار كتاب منطق را تفسير نموده ، و مردم در خواندن به آنها تكيه كنند و از كتابهاى اوست : كتاب مقالة فى مقدمات صدّ ربها كتاب انالوطيقا . كتاب المقاييس الشرطية .
يحيى بن عدى
ابو زكريا يحيى بن عدى بن حميد بن زكرياء منطقى ، كه در زمان ما بر پيروان و اصحابش رياست دارد . قرائتش بر ابو بشر متى ، و ابو نصر فارابى ، و گروهى بوده و يگانهء دوران خود مىباشد و مذهب نصرانيان يعقوبى را دارد . روزى كه در ميان وراقان بوديم ، و من وى را از زياد نوشتن ملامت مىنمودم به من گفت ، از صبر و حوصله من تو چه شگفتى و تعجبى دارى ، من از تفسير طبرى دو نسخه به خط خود نوشتم و براى پادشاهان اطراف فرستادم ، و از كتابهاى متكلمان باندازهء نسخهبردارى كردهام كه از شماره بيرونست ، و به ياد دارم كه در حيات خود شب و روزى نگذشت كه من صد صفحه يا كمتر ننوشته باشم . و تولدم در سال . . . بود .
وى در سال . . . وفات يافت ، و از كتابها و تفسيرها و ترجمههاى اوست : كتاب تفسير كتاب طوبيقا لارسطاليس . مقالته فى البحوث الاربعة . كتاب رسالته فى نقض حجج كان انفذها الرئيس فى نصرة قول القائلين بان الافعال خلق للّه و اكتساب للعبد « 3 » .
هامش
( 1 ) ديرى است در شانزده فرسنگى بغداد و جزء نهروانست و تا دجله يك ميل فاصله دارد و معروف بدير مرمارى بوده و به آن دير اسكول نيز گويند . ( معجم البلدان )
( 2 ) اسكول مرمارى در دير قئى نزديك بغداد است كه دانشمند و مترجم شهير متى بن يونس در آن تربيت شده ( تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ص 15 - و 83 ) و احتمال مىرود كه كلمه ( اسكون ) دنبال ( دير ) در معجم البلدان ( اسكول ) باشد كه - ل - آن تصحيف شده است .
( 3 ) ف ( . . . به آن الافعال للّه تعالى و الاكتساب للعبد ) .