اخبار يحيى « 1 » نحوى
يحيى شاگرد ساوارى ، و در بعضى از كليساهاى مصر اسقف بود ، و مذهب نصرانيان يعقوبى را داشت ، و بعد از عقيده نصارى در تثليث برگشت . كشيشان جمع شده و با وى بمناظره درآمدند ، كه بر آنها پيروز گرديد ، آنان از راه خواهش و تمنا پيش آمده ، و از وى خواستند كه از آن عقيده دست بردارد و اظهاراتى نداشته باشد وى پايدارى نموده ، و از عقيده خود رجوع نكرد . و آنها هم وى را بر كنار كردند ، زمانى كه عمرو عاص مصر را گشود ، در حيات بود « 2 » و نزد عمرو عاص رفت ، و او گراميش داشته و منزلتى برايش قائل گرديد . و بر كتابهاى ارسطو تفسيرهائى دارد كه ما در جاى خود ذكر كردهايم . و بجز آنها ، اين كتابها نيز از اوست : كتاب الرد على برقلس - هجده مقاله . كتاب فى ان كل جسم متناهى فقوته متناهية - يك مقاله . كتاب الرد على ارسطاليس - شش مقاله . كتاب تفسير ما بال لارسطاليس العاشر - مقالة يرد فيها على نسطورس . كتاب يرد فيها على قوم لا يعترفون - دو مقاله و مقالهء هم در رد اشخاص ديگر . و بر كتابهاى پزشكى جالينوس نيز تفسيرهائى دارد كه ما در شرح حال جالينوس ، به آنها اشاره خواهيم كرد .
يحيى نحوى در مقاله چهارم از تفسيرى كه بر كتاب السماع الطبيعى دارد ، در الكلام فى الزمان - مثالى آورده ، و گويد : مانند همين سال ما ، كه سيصد و چهل سه دقلطيانوس قبطى است . و از اين بيان چنين فهميده مىشود كه فاصله ميان ما و يحيى نحوى سيصد سال و اندى بوده ، و ممكن است كه در اوائل حياتش به اين تفسير پرداخته زيرا در دوره عمرو عاص حيات داشته است « 3 » .
نام فلاسفه طبيعيين كه زمان و مراتبشان مجهول است
ارسطن - مؤلف كتاب النفس . بيطوالس - مؤلف كتاب اسرار الطبيعه ، در يك مقاله .
طوريوس ، مؤلف . كتاب الرؤيا ، در يك مقاله . ارطاميدورس صاحب كتاب الرؤيا - مؤلف كتاب
هامش
( 1 ) ش - در ميان كلمه يحيى و نحوى به خط ديگر دارد ( بن عسدى ) .
( 2 ) زندگى يوحنا فيلوبونوس اسكندرانى كه نزد مسلمين بيحيى نحوى اسكندرانى معروف شده ، هنگام فتح مصر بدست سپاهيان عرب ( 624 ميلادى ) مورد ترديد است . يحيى از شاگردان امونيوس پسر هرمياس ( اواخر قرن پنجم ) رئيس يكى از مدارس اسكندريه . و از افلاطيون جديد بود ، و در نيمه اول قرن ششم شهرت بسيار داشت . بنابراين زنده بودنش در اواسط قرن هفتم دور از عادت است . ( با مختصر تفاوتى از تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ص 103 نقل شد ) .
( 3 ) ظاهرا ابن نديم دربارهء حيات يحيى در دورهء عمرو عاص به اين قسمت اتكاء داشته است .