سخن درباره كتاب النفس
اين كتاب در سه مقاله است . و حنين تمام آن را بسريانى درآورد ، و اسحاق آن را ترجمه نمود ، جز مقدار كمى را ، بعد تمام آن را در نهايت خوبى ترجمه كرد . و ثامسطيوس تمام اين كتاب را شرح كرده ، كه اولى در دو مقاله ، و دومى ، در دو مقاله ، و سومى در سه مقاله است .
و به خط يحيى بن عدى خواندم كه امقيدورس يك شرح سريانى بر آن دارد ، و يك شرح بسيار خوبى نيز هست كه آن را بسنبليقوس نسبت مىدهند ، كه بسريانى بوده ، و براى اثاواليس شرح كرده است . و عربى آن نيز پيدا مىشود . اسكندرانيان « 1 » از اين كتاب خلاصه دارند كه در حدود يكصد ورق است . و ابن بطريق مجموعهء از اين كتاب در آورده و اسحاق گويد :
من اين كتاب را از نسخه بسيار بد خطى به عربى ترجمه كردم ، و پس از سى سال يك نسخه بسيار خوبى بدست آوردم كه ترجمه اولى را با آن مقابله نمودم ، كه همين شرح ثامسطيوس بود .
سخن درباره كتاب الحس و المحسوس
اين كتاب در دو مقاله است . و ترجمه قابل اعتمادى از آن بدست نيامده ، و كسى هم ، بودن چنين ترجمهء را ذكر نكرده ، و همينقدر گفتهاند كه طبرى تعليقات كمى از طرف ابو بشر متى بن يونس بر آن دارد .
سخن درباره كتاب الحيوان
اين كتاب در نوزده مقاله است كه ابن بطريق ترجمه نموده ، و ترجمه سريانى آن گاهى پيدا مىشود كه بهتر از ترجمه عربى است . و به خط يحيى بن عدى در فهرست كتابهايش خواندم كه اين كتاب مجموعههائى از قديم دارد ، و نيقولاوس نيز آن را خلاصه كرده است .
ابو على بن زرعه شروع بترجمه و تصحيح آن به عربى نموده است .
سخن درباره كتاب الحروف معروف بالاهيات
اين كتاب به ترتيب حروف يونانيان ، و اولش الف كوچك است . و اسحاق آن را ترجمه
هامش
( 1 ) اسكندرانيان بعلماء حوزه علمى اسكندريه اطلاق مىشود ( ر . ك . تاريخ علوم عقلى و تمدن اسلامى ص 1 - 8 ) .