شده ، و علمشان به آن پايه نرسيده بود كه وى را بهدرستى دريابند ، و ازاينرو ، در ميانشان آشفتگى و جدائى و اختلاف در عقيدت پيدا شده ، و هريك از آن دانشمندان بشهرى روى آورد تا در آنجا اقامت نمايد ، و پيشواى مردمانش گردد . و در ميان آنان دانشمندى بنام هرمس ، كه از همه خردمندتر ، و عالمتر ، و باهوشتر در كارها بود بمصر درآمده و بر مردمش حكومت يافته ، و دست بآبادى و عمران آنجا گشوده ، امور مردم را اصلاح ، و توانائى علمى خود را آشكار ساخت ، و همانجا مانده ، و بيشتر اوقاتش را در بابل مىگذرانيد . تا زمانى كه اسكندر پادشاه يونانيان براى هجوم بايران از شهرى كه روميان آن را مقدونيه « 1 » نامند بيرون شد ، و او كسى بود كه گرفتن فديه « 2 » را كه در مملكت فارس و بابل معمول بود ، روا و جايز نمىدانست . و دارا پسر داراشاه را بقتل رسانيد ، و بر قلمرو او استيلا يافته ، مدائن را ويران ، و كاخهائى كه بدست ديوان و سركشان ساخته شده بود خراب كرده و ساختمانهاى گوناگون آن را كه بر سنگها و تختههايش انواع علوم نقش و كندهكارى شده بود با خاك يكسان نمود . و با اين خرابكاريها ، و آتشسوزيها ، هماهنگى آن را بهم ريخته و درهم كوبيد و از آنچه در ديوانها و خزينههاى اصطخر « 3 » بود رونوشتى برداشته ، و به زبان رومى و قبطى « 4 » برگردانيد ، و پس از آنكه از نسخهبرداريهاى مورد نيازش فراغت يافت ، آنچه به خط فارسى كه به آن كشتج « 5 » مىگفتند . در آنجا بود ، به آتش انداخته . خواستههاى خود را از علم نجوم ، و طب ، و طبائع گرفته ، و با آن كتابها و سائر چيزهائى كه از علوم ، و اموال ، و گنجينهها ، و علما بدست آورده بود بمصر روانه داشت . و چيزهائى در هند و چين ماند كه پادشاهان ايران در دوران پيامبر خود زردشت « 6 » ، و جاماسب حكيم « 7 » نسخهبردارى نموده ، و به آنجا فرستادند ، زيرا پيامبرشان زردشت و جاماسب . آنان را از كردار و رفتار اسكندر زينهار داده ، و گفته بودند كه پيروزى با وى خواهد بود . و او
هامش
( 1 ) مقدونيه -Macedoineاز ممالك قديم اروپا و در شمال يونان است ( لاروس ) .
( 2 ) فديه - چيزيست كه كسى براى نجات خود از اذيت و آزارى مىدهد ( اقرب الموارد ) .
( 3 ) اصطخر - يا اسطخر نام يكى از قديمىترين شهرهاى ايران ، و در 53 كيلومترى شرق شيراز است ( معجم البلدان )
( 4 ) قبط - يا - فقط نام مردم قديم مصر ، و امروز هم بگروهى از نژاد همانها گويند كه بر نصرانيت باقيماندهاند ( قاموس الاعلام تركى )
( 5 ) رجوع شود بصفحهء 23 همين كتاب .
( 6 ) رجوع شود بصفحهء 21 همين كتاب .
( 7 ) در سنت زرتشتيان جاماسب از خاندان هوگوه در اوستا برادر فرشوشتر بود ، و هر دو وزير كى گشتاسب بودند ( لغتنامه دهخدا )