شد . و اين كتابها از اوست . كتاب تصحيح الآثار - بزرگست « 1 » . كتاب النوادر . كتاب المضاربه .
كتاب . . .
قتيبة بن زياد قاضى
فقيهترين مرد زمان خود ، بر مذاهب عراقيان بوده و در نوشتن شرائط مهارتى داشت ، و هموست كه صورت مجلس موقوفات احمد بن جنيد را نوشته ، و براى او از ثمر و بهرهء وقف چيزى منظور نموده « 2 » و اين كتابها از اوست : كتاب الشروط - كاملا آن را ديدهام .
كتاب المحاضر و السجلات و الوثائق و العهود . كتاب بزرگيست .
طحاوى
ابو جعفر محمد بن احمد « 3 » بن سلمة بن سلامة بن عبد الملك ازدى طحاوى ، از دهكدهء از دهستان مصر ، بنام طحا « 4 » بود ، و با داشتن هشتاد سال ، موهاى سياه در ريشش بيش از موى سفيد ديده مىشد ، و فقيه بر مذهب عراقيان بود . در علم و زهد يگانه زمان خود بشمار مىرفت . گويند وى را وادار كردند براى احمد بن طولون كتابى در نكاح ملك يمين « 5 » تأليف كند كه در آن نكاح خادم را مجاز شمارد و اللّه اعلم . وى در سال سيصد و بيست و دو وفات يافت ، و اين كتابها از اوست : كتاب الاختلاف بين الفقهاء ، كتاب بزرگيست كه ناتمام مانده . و آنچه از آن بدست آمده در حدود هشتاد كتاب به ترتيب كتابهائى است كه در اختلافات تأليف شده و همان رويه را دارد ، و ما احتياجى بذكر آنها نداريم . و جز آن كتاب ، اين تأليفات نيز از اوست :
كتاب الشروط الكبير . كتاب الشروط الصغير . كتاب المختصر الكبير . كتاب المختصر الصغير .
كتاب شرح الجامع الكبير . كتاب شرح الجامع الصغير . كتاب المحاضر و السجلات . كتاب الوصايا .
كتاب الفرائض . كتاب شرح مشكل احاديث رسول اللّه صلعم - در حدود هزار ورق . كتاب نقض كتاب المدلسين على الكرابيسى . كتاب احكام القرآن . كتاب شرح معانى الآثار . كتاب العقيدة . كتاب التسوية بين حدثنا و اخبرنا كوچك است .
هامش
( 1 ) ف ( الكبير ) ش ( كبير ) .
( 2 ) در متن عربى ( فهلّ ) و هل - از هلل بمعنى ثمره و بهره است ( اقرب الموارد ) .
( 3 ) ف ( احمد بن محمد ) ،
( 4 ) طحا - در شمال صعيد مصر و در غربى نيل است ( معجم البلدان ) .
( 5 ) ملك يمين كه در قرآن هم آمده بر اماء - كنيزان اطلاق مىشود كه بندهء زرخريد باشند ( ر . ك . كتاب النكاح شرايع ) .