بود ، و پس از مردن ، پسرش جاى او را گرفت . و پس از مردن آن پسر ، غياث نامى جانشين او گرديد . و با مردن غياث پسرش و يك نفر ديگر بنام محروم ، جانشين او شدند .
و آن پسر كه درگذشت ، ابو حاتم و رسنانى بجايش نشست . و اين شخص در ابتدا - دوگانهپرست بود . بعد دهرى شد ، بعد به تذبذب « 1 » و شك و ترديد افتاد . ولن در يمن ، و فارس و احساء دعاتشان همان كسانى بودند كه از طرف عبدان خليفه و داماد حمدان قرمط و يا از طرف سائر دعات به آنجا رفته بودند .
حكايت ديگر پيش از بنى قداح ، و در همان اوان ، كسانى بودند كه تعصب زيادى براى مجوس و دولت و فرمانفرمائى مجوسيان داشته و كوشش مىكردند كه آنها دوباره بر سر كار آيند .
و در اوقات مختلف ، گاهى در پنهانى و گاهى آشكار ، با دسيسه و حيلهبازى سبب حوادث ناگوارى در اسلام مىشدند . گويند ابو مسلم خراسانى - صاحب دعوت - نيز هواخواه آنان بوده ، و در اين زمينه كار مىكرد ، و سبب نابوديش همين شد . و از كسانى كه اين كار را پيشه خود ساخته و آشكارا پرده از آن برداشت ، بابك خرمى « 2 » است كه شرح آن در مقاله نهم خواهد آمد .
و كسى كه با عبد اللّه در اين كار زمينهسازى و همراهى داشت ، مردى بود بنام محمد بن حسين ، ملقب بزيدان از محال كرج « 3 » ، كاتب احمد بن عبد العزيز بن ابو دلف . و او در فلسفه و نجوم مهارت داشت . و از شعوبيان « 4 » كينهورزى نسبت باسلام بوده ، و عقيده باثبات و پايدارى نفس ، و زمان ، و مكان ، و هيولا داشت ، و براى ستارگان اثرات روحانى قائل بود . و شخص مورد اعتمادى به من گفت ، كه او به خيال خود ، در احكام نجومى ديده بود كه دولت اسلام منتقل بدولت ايرانيان مىگردد ، و دينشان - كه مجوسيت باشد - در هشتمين مقارنه انتقال مثلثه « 5 » از برج عقرب است ببرج قوس ، كه برج عقرب دلالت بر مليت ، و برج قوس - دلالت بر كيش ايرانيان دارد ، و بههمينجهت مىگفت : اميدوارم ، كه سبب اين تحول من باشم .
و چون ثروتمند . و با همت . و حيلهگر بود ، بزمينهسازى براى اين دعوت ، و پشتيبانى از ابن قداح پرداخته ، و از همراهى ، و كمكهاى مالى به او كوتاهى نداشت . اين دو نفر در
هامش
( 1 ) ف ( تزندق ) .
( 2 ) در متن عربى ( حرمى ) .
( 3 ) كرج محركة شهر ابو دلف عجلى است ( منتهى الارب ) .
( 4 ) شعوبيان گروهى بودند كه بر غرور و خودپسندى عربان و تحقير سائر اقوام بديده انتقاد نگاه مىكردند ( تاريخ ادبيات ايران تأليف آقاى دكتر صفا ج 1 - ص 25 - 29 ) .
( 5 ) مثلثه برج عقرب عبارتست از برج سرطان و عقرب و حوت ( فرهنگ نفيسى ) .