كسانى كه از متكلمان مجبره بوده و تأليفاتى ندارند سبلان ، نسيان . ركان . و حسين بن كوران ، بردگان ابو الحسن سمرى . و ابن وكيع بنانى .
ابن كلاب
از بابيه حشويه ، نامش عبد اللّه بن كلاب قطان ، و با عباد بن سلمان « 1 » مناظرههائى دارد .
و عقيده داشت كلام اللّه همان خداوند است . و عباد او را براى اين عقيدهاش نصرانى مىدانست .
ابو العباس بغوى گويد : بر فثيون « 2 » نصرانى ، كه در دار الروم « 3 » واقع در جهت غربى بغداد است درآمديم ، و در ميان سخنانى كه با او داشتيم ، درباره ابن كلاب از او سؤالى كردم گفت : خدا وى را بيامرزد نزد من مىآمد « 4 » و در آن گوشه مىنشست - و به جائى از آن كليسا اشاره كرد - و اين عقيده را از من دارد ، و اگر تاكنون زنده مىبود ، ما مسلمانان را نصرانى كرده بوديم . بغوى گويد : محمد بن اسحاق طالقانى از وى پرسيد ، شما درباره مسيح چه مىگوئيد ، گفت همان را كه مسلمانان سنى درباره قرآن گويند . و اين كتابها از عبد اللّه است : كتاب الصفات . كتاب خلق الافعال . كتاب الرد على المعتزله .
و از كلابيان
ابو محمد ، قاضى سنيان است . و اين كتاب از اوست : كتاب السنة و الجماعة .
هامش
( 1 ) ف ( سليمان ) .
( 2 ) فثيون بن ايوب از مترجمانى است كه در دار الروم مجلسى براى مناظره دينى با مسلمانان داشت ( اعلام المنجد ) .
( 3 ) دار الروم نام محلهاى در بغداد بود و آن را بدين سبب دار الروم ناميدند كه در خلافت مهدى سال ( 158 - 169 ) اسيران روم را در آنجا قرار دادند و آنان كليسائى در آنجا ساختند كه آن را دار الروم ناميدند ( دليل خارطة بغداد ص 116 ) .
( 4 ) ف ( بجنبى ) ش ( يجيئنى ) .