شيطان الطاق
« 1 » ابو جعفر احول ، نامش محمد بن نعمان ، ملقب بشيطان الطاق ، و شيعيان به او لقب ، مؤمن الطاق داده بودند . وى از اصحاب ابو عبد اللّه جعفر بن محمد عليه السلام و متكلم حاذقى بود . اين كتابها از اوست : كتاب الامامة . كتاب المعرفة . كتاب الرد على المعتزلة فى امامة - المفضول . كتاب فى امر طلحه و الزبير و عايشه رضى اللّه عنهم .
هامش
( 1 ) تك ( ابو جعفر محمد بن نعمان احول . در طاق المحامل كوفه اقامت داشت . عامه او را شيطان الطاق لقب دادهاند . و خاصه وى را مؤمن الطاق شناسد و پيروانش او را شاه الطاق خوانند . وى از اصحاب ابو عبد اللّه جعفر بن محمد الصادق عليهما السلام بود ، و زيد بن زين العابدين را ملاقات كرد ، و با او درباره امامت ابو عبد اللّه مناظره نموده است .
على بن حسين ، زين العابدين را نيز ملاقات كرد . گويند وى را بدين جهت شيطان الطاق خواندند ، كه او صرافى داشت ، و دينارها را براى گواهى نزد او مىبردند و گروهى درباره يك دينار با او بمحاجه درآمدند ، و پس از آزمايش معلوم شد كه گفته وى صحيح ، و آنها بخطا بوده و مجابشان كرده ، و گفت : مرا شيطان الطاق ، مىگويند . و منظورش طاق المحامل كوفه بود كه در آنجا دكانى داشت .
و او را با ابو حنيفه مناظرههائيست ، از آن جمله ، هنگامى كه جعفر الصادق عليه السلام رحلت كرد ، ابو حنيفه به او گفت : امامت وفات يافت . جوابش داد ، ولى امام تو نخواهد مرد مگر در روز قيامت ، يعنى امام تو ابليس است . ابو حنيفه به او گفت ، درباره متعه چه عقيده دارى ، جوابش داد ، حلال است . گفت پس خشنود مىشوى كه از خواهر و دخترانت بهرهبردارى كنند ، جواب داد ، اين را خدا حلال كرده ، و اگر آن را خوش نداشته باشم چارهء جز قبولش ندارم ، ولى بگو ببينم ، تو دربارهء نبيذ چه مىگويى : گفت حلال است ، گفت پس بايد خوشحال شوى از اينكه خواهران و دخترانت نباذ باشند - يعنى بپرانند . روزى ابو حنيفه به او گفت ، مگر ما با هم دوست نيستيم ، گفت چرا ، ابو حنيفه گفت تو عقيده برجعت كه دارى ، گفت آرى به خدا قسم . گفت من احتياج فراوانى بمال دارم ، و تو هم توانگرى ، چه شود اگر پانصد درهم به من وام دهى تا گشايشى در كارم پيدا شود ، و من آن را در روز قيامت به تو برمىگردانم و تو هم حق دوستى را ادا كردهاى و مرا از تنگدستى رهائى دادهاى ، در جوابش گفت ، من نمىگويم كه جنيان برمىگردند . ) ( ر . ك . تكلمة الفهرست ص 8 ) و شيطان الطاق در اينجا كلمه الناس استعمال كرده و كلمه - الناس - اطلاق بر جن و انس مىشود ( ر . ك . اقرب الموارد ) .