غلطها و لغزشهاى چاپ فلوگل
شهرت و در عين حال كمياب بودن اين كتاب سبب بىخبرى دانشمندان از اغلاط آن بوده و تنها چاپ مصر را كه همگانى بود مشحون باغلاط مىدانستند ، و حال آنكه چاپ مصر همان چاپ فلوگل بود باضافه سه چهار غلط كه چندان مهم و قابل تذكر نيست . و ما در نشان دادن اغلاط و هفوات اين كتاب قناعت در اشاره به نسخه فلوگل نموديم .
ما صحيحا نمىدانيم كه شادروان فلوگل چه نسخههاى خطى اين كتاب را در دست داشته است ، در آن تاريخ دو نسخهء خطى از اين كتاب در كتابخانهء ملى پاريس بوده كه بشمارههاى 4457 - و 4458 در آن كتابخانهء ثبت شده ، و يك نسخه هم متعلق بكتابخانه كوپرولو در استانبول بوده - كه بگفته آقاى پروفسور دوج تمام اينها مغلوط و قابل استناد نيست ، و نسخهء شهيد على پاشا را - چنان كه در مميزات اين دو نسخه خواهيم گفت داشته است . ولى مسلما نسخهء چستربيتى را نداشته ، و اغلاط و افتادگيها و پيچيدگى عبارات كه در چاپ فلوگل يا مصر ديده مىشود بعقيدهء ما بجهات زير بوده است .
اول : - هفوات نويسندگان آن نسخهها .
دوم : - بىنقطه بودن غالب كلمات كه براى كسانى كه در عربيت تبحر ندارند توليد اشتباه در قرائت مىنمايد .
سوم : - افقى خواندن جاهائى كه در نسخه خطى عمودى نوشته شده است « 1 » .
و البتّه چنان كه در بالا گفته شد اين اشتباهات از فلوگل نبوده و از كسانى بود كه متصدى چاپ آن شده و يقينا تبحر فلوگل را در عربيت نداشتهاند ، و ما براى اينكه آن اغلاط و هفوات و اختلافات و اضافات نسخهء چاپى با نسخه خطى را نشان داده باشيم به ترتيب زير عمل نموديم .
1 - اضافات نسخهء خطى چستربيتى و شهيد على پاشا را ، از يك حرف ، و كلمه تا يك سطر و صفحه - ميان دو هلال قرار داديم .
2 - اضافات چاپ فلوگل را با خطى در زير نشان داديم .
3 - اضافاتى را كه در تكملة الفهرست چاپ مصر در سال 1348 يافتيم در ذيل صفحات مربوطه آورديم .
4 - اختلاف كلمات را بعلامت - ف - يا - جب - يا - ش - در زير صفحه ، نشان داده ، و در پاره جاها نيز معنى لغوى آن كلمه را از فرهنگهاى عربى و فارسى استخراج نمودهايم .
هامش
( 1 ) رجوع شود بصفحات 234 - 345 - 508 - اين كتاب .