دستهء روس با اين پيشنهاد موافقت كرد ، ولى تنها تعداد اندكى از متحصنين در مسجد با پرداخت جزيه موافقت كردند . از اينرو كسانى كه از پرداخت جزيه امتناع كرده بودند هلاك شدند . سپس راجع به مرزبان بن محمد ( حاكم اصلى منطقه ) گفته شده است كه او در اين زمان با سپاهيانى بزرگ به اين شهر آمد و روسها را سركوب نمود . اين سركوبى مدتى به درازا كشيد . موسى كاگان كاتوانسى تائيد كرده است كه روسها 6 ماه در اين شهر ماندند ، ولى ، به نظر مىرسد كه اين مدت را زياد گفته باشند . گفته شده است كه روسها مدام دست به شبيخون مىزدند و مسلمانان هم اين ضربات را تحمل مىكردند .
سپس از حكايتى قابل توجه سخن به ميان مىآيد كه احتمالا از شخصى همزمان با اين رويداد بوده است : روزى قبل از نبرد ، مرزبان دستهاى را به كمين نشاند تا آنها با رويت علامت مشخصى به روسها حمله كنند . وقتى نبرد آغاز شد و سپاه مرزبان به شيوهاى ساختگى پا به فرار گذاردند و از كنار اين دسته گذشتند ، چنان خوف بر آنان مستولى شد كه هيچ علامتى ندادند و دستهء به كمين نشسته نيز از جاى نجنبيدند . آنگاه ، مرزبان مصمم شد تا پاى جان با روسيان نبرد كند . او سلاح بر كف به دشمن حمله برد و بخشى از سپاه را به دنبال خود كشاند . آنگاه به دسته در كمين نشسته علامت دادند . آنها از كمينگاه بدرآمدند و روسها ناكام ماندند . سركردهء روسها كشته شد . با اين وصف پيكار مدتى دراز ادامه يافت . متعاقب آن واقعهء ديگرى روى داد : فرمانرواى موصل به جنوب آذربايجان حمله كرد . مرزبان ناگزير راه پيكار با او را در پيش گرفت . خبر ديگرى نيز پيرامون اين رويداد بر جا مانده و حاكى از آن است كه در آن زمان ، وقايع سياسى مرزبان را واداشت تا به جنوب آذربايجان برود و بيشتر لشكريان را همراه خود كند و نيروى كمترى را براى سركوبى روسها بر جاى گذارد . سپاه مزبور چندان ضعيف و ناتوان بود كه نتوانست مانع خروج روسها از برذعه شود . روسها به سمت رودخانهء كر رفتند ، سوار زورقهاى خود شدند و بازگشتند . جزئيات پايانى اين حكايت ، بسيار جالب است .
هرگاه روسها از رودخانه جدا افتاده باشند و ناوگانشان در فاصلهاى بسيار دور از شهر قرار داشته و به دست مسلمانان افتاده باشد ، در آن صورت ممكن نبود بتوانند مجددا به سوى ناوگان خود بازگردند و آنها را سالم و دست نخورده يابند تا برزورقها بنشينند و از آنجا دور شوند . همين امر نشان مىدهد كه نه تنها شهر بردعه ، بلكه اردوگاه نزديك كر هم در دست روسها بوده و آنها بسيار با احتياط عمل مىكردند . اين احتمال وجود دارد
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 49
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص٤٩