تخطي إلى المحتوى الرئيسي

جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 45

مساهمون:

ص٤٥
نيز در معرض خطر قرار داشتند . بدين جهت ، خزران بر آن شدند تا اين ناحيه را مستحكم كنند . در سال 833 ، آنها سفيرى نزد امپراتور بيزانس - تئوفيل مىفرستند تا استادانى را به سرزمينشان گسيل دارد . سپس در محلى كه دن كاملا به ولگا نزديك مىشود و استحكامات سركل
Sarkel
ساخته شد . در قرن دهم ، آلگ با يونانيان هم‌پيمان شد . ما در كتاب خطى يهودان كه در دورهء معاصر پيدا شده است به داستانى درباره اين خاقان بر مىخوريم كه توسط كوكوفسوف پژوهشگر نقل شده است . اين داستان بسيار شبهه‌انگيز است . زيرا : اولا ، آلگ در آن كتاب با نام مردمان نرمانى - هالگو ناميده مىشود ، ثانيا ، بر طبق سالنامهء روسى او در سال 911 وفات يافته بود ، در صورتى كه بر طبق اين داستان او با امپراتور بيزانس - رومان لاكابين كه تنها در سال 920 به تخت نشست ، رابطه داشت . در آن كتاب گفته مىشود كه اين امپراتور دشمن يهودان بوده و آلگ به تحريك او بر عليه خزران لشكركشى كرده است . غير از آن ، از يك خاقان خزر به نام يوسف در اين كتاب نام برده شده است كه در مدرك ديگرى به همين نام است ، ضمنا مورد ديگرى كه شبهه‌انگيز است اينكه آلگ در زمان لشكركشى به ايران به هلاكت رسيد . اولين گزارش موثق را ما در اثر مؤلف قرن دهم - مسعودى مىيابيم . او به صورتى واضح و روشن از اولين لشكركشى روسها به مناطق ساحلى خزر ياد مىكند . طبق گزارش او ، اين لشكركشى بعد از سال 300 هجرى يعنى سالهاى 13 - 912 ميلادى روى داده است . در منابع سالهاى متأخر ، در اثر ظهير الدين مرعشى گفته شده است كه حاكمى از سلسلهء سامانيان تمام قدرت خود را به كار بست تا روسها را بيرون راند و موفق هم شد . ضمنا روسها كاملا نابود گشتند . از سخنان ظهير الدين مرعشى مؤلف قرن پانزدهم چنين استنباط مىشود كه اين لشكركشى مربوط به زمانى خيلى نزديك به زمان بعد از سال 300 هجرى بوده است ، چون‌كه سامانيان درست در آغاز سال 914 حاكميت خود بر مناطق ساحلى خزر را از دست دادند و احمد سامانى پسر اسماعيل در آستانهء مرگ از قيامى باخبر گرديد كه در طبرستان برپا شد . از همين جا نتيجه‌گيرى مىشود كه لشكركشى روسها بايد در همين زمان صورت گرفته باشد . ظهير الدين مرعشى بوضوح راجع به آن مىگويد كه سامانيان روسها را شكست داده‌اند . مسعودى كه از نظر زمان به اين واقعه خيلى نزديك‌تر بوده است و به نظر مىرسد كه با آن آشنايى بسيار داشته در اين‌باره مىنويسد كه روسها اين ضربه را متحمل نشدند و بعد از گردآورى غنائم فراوان با
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 45 | واسيلى ولاديميروويچ بارتولد / ليلا ربن شه