تخطي إلى المحتوى الرئيسي

جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 165

مساهمون:

ص١٦٥
Parthav
ناميده مىشد . پرثوه به جاى شهر كبلك ( قبله ) كه تختگاه پيشين شاهان آلبانيا بود ، از سدهء ششم ميلادى به عنوان شهر عمده آلبانيا شناخته شد . هنگامى كه آذربايجان ، ارمنستان و ارّان از نظر كشاورزى و فرهنگ مادّى به صورت يك منطقه واحد درآمدند ، حاكمان موروثى مسلمان زمام امور را در دست گرفتند و ميان اين سه منطقه وحدت سياسى برقرار گرديد . اين وحدت منجر به پيدايش سلسلهء اسلامى سلجوقيان ( در سده‌هاى 9 - 10 ميلادى ) و دودمان ايرانى سالاريان ( سده‌هاى 10 - 11 ميلادى ) ( كه اصل و نسب آنان از گيلان است ) گرديد . از گزارشهاى جغرافىنگاران مسلمان سدهء دهم ميلادى مىتوان چنين استنتاج كرد كه شهرهاى مهم در مناطق شمالى قرار داشتند . بردعه و دربند ، ( آن زمان ، تفليس ميان شهرهاى قفقاز مقام سوم را داشت ) بزرگتر از اردبيل شهر عمدهء آذربايجان بودند . شكوفايى شهرهاى شمال با امر پيشرفت كشتيرانى و درياى خزر مرتبط بود . از زمانى كه هنوز ديوار دربند تا درون دريا امتداد داشت ، لنگرگاهى در آن موجود بود كه در مقابل طوفان و نيز هجوم دشمن از آن حفاظت مىشد ) . گذشته از آن بردعه از طريق راه بازرگانى كه نخست از دوين
Dvin
و سپس از آنى
Ani
مىگذشت با بندر طرابوزان ارتباط داشت . پيشرفت و شكوفايى شهر بردعه با حملهء روسها در سال 944 متوقف گرديد به گونه‌اى كه ديگر سر برنياورد . جاى بردعه را شهر گنجه گرفت كه تنها در زمان عربها رونق يافته بود . در سده‌هاى دهم و يازدهم ميلادى دودمان كرد شداديان بر اين ناحيه فرمان راندند . بعد از استيلاى سلجوقيان شداديان منقرض شدند و سلطان ملكشاه سلجوقى ( 1072 - 1092 ) فرزند خود محمد را بر گنجه حاكم كرد . پس از او نيز اميران سلجوقى در گنجه حكمرانى كردند . در زمان سلطنت يكى از آنها به نام قراسنقر ، در سال 533 هجرى مقارن با 1139 - 1138 ميلادى زمين‌لرزه‌اى بوقوع پيوست كه در آن ، به روايتى 230000 نفر و بنا به گزارشى ديگر 300000 نفر كشته شدند . اين ارقام گرچه اغراق‌آميز به نظر مىرسند ، ولى خود نمودارى از اهميت و اعتبار شهر گنجه هستند . رويداد مذكور سبب شد تا ديمترى ، تزار گرجستان از فرصت بهره جويد و بقاياى شهر را دستخوش غارت و ويرانى سازد . او دروازه شهر را نيز به يغما برد . بنابر گزارش يكى از مورخان اسلامى قراسنقر به گرجستان حمله كرد و دروازهء گنجه را باز پس گرفت ، ولى اين گزارش قابل اعتماد نيست ، زيرا دروازه در صومعهء گلاتس در نزديكى كوتائيسى