خلاصهاى از تاريخ آذربايجان « 1 »
اگر در حال حاضر تنها به ولايت شمال غربى ايران و جنوب شرقى جمهورى قفقاز نام « آذربايجان » اطلاق مىشود از آن رو است كه اين دو منطقه داراى تركيب جمعيتى مشابهى هستند .
نام « آذربايجان قفقاز » تنها پس از انقلاب اكتبر به كار برده شد . پيش از اين ، زبان مردم آذربايجان قفقاز را « تركى آذربايجانى » و يا ( تركى ) مىناميدند . نام مزبور چه در محيط علمى و چه در زندگى مردم به همين صورت به كار گرفته مىشد . حدود گستردگى اين زبان از شمال و غرب مرز جمهورى آذربايجان فراتر رفته است . ميرزا حسن افندى القادرى مورخ داغستان بين لهجههاى تركى اين منطقه تفاوت قايل شده و لهجه اهالى دربندر اتركى آذربايجان ( آذربايجان تركى ) و لهجه نواحى همجوار با دربند را تركى جغتايى ( چغتاى تركى ) ناميده كه گويش كوميكها و نوگايها است . البته نام دومى چندان مناسب به نظر نمىرسد ( چنانكه مىدانيم ، جغتايى نام زبان ادبى آسياى مركزى است ، حال آنكه زبان كوميكها و نوگايها به زبان قرغيزى و غيره نزديك است . بنا به نظر رادلف
Radlov
اين زبان به گروه زبانهاى تركى غربى تعلق دارد و با آن نزديك است ) . درستتر آن است كه در ميان تركان داغستان مهاجرانى از شمال و نيز از جنوب -
هامش
( 1 ) . اشاراتى به ادبيات جديد . رجوع شود به : پانوشتهاى مربوط به موضوع جايگاه مناطق كرانهء خزر در تاريخ جهان اسلام ( آثار بارتولد ، جلد دوم ، قسمت اول ، صص 649 - 772 ) - ب . استاويسكى