خاورشناسان روسى است .
روايات زرتشتى ، مفصلتر از همه ، در كتاب جكسون بيان شده است :
A . V . W . Jackson , Zoroaster , new york - London , 1901
طبق روايات ايرانى موجود ( كه موثق به نظر نمىرسد ) . زرتشت در ساحل دارا - رود يكى از شاخههاى جنوبى ارس در آذربايجان ايران ديده به جهان گشود . اخبار يونانى و رومى راجع به قفقاز توسط و . و . لاتىشف گردآورى و ترجمه شده است « 1 » .
در ايران ، حتى در عصر ساسانيان هم به جاى تاريخ رسمى تنها حماسهء رسمى وجود داشت ( جز از روايات رسمى ، مطالب ديگرى نيز وجود داشت ) كه صورت مشخصهء آن فقدان دورنماى تاريخى است . طبق اين حماسه شرايط زندگى و اعمال شاهان اساطيرى همانند شاهان ساسانى بود و بالعكس ، در اينباره ر . ك . به : و . و . بارتولد ، دربارهء تاريخ حماسهء ايرانى ، - نشريهء بخش شرقى مؤسسه باستانشناسى روسى ، جلد بيست و دوم ، 1915 ، صص 257 - 282 . حماسه ايرانى به گونهاى مرجح در پرداخت اسلامى آن براى ما شناخته شده است . منابع ارمنى و سريانى ( بويژه نوشتهء فائوستوس بيزانسى - فاوست بوزند ) از نظر زمانى به وقايع نزديكتراند . در جملهء « شرق مسيحى » از انتشارات آكادمى علوم كه از سال 1912 آغاز گرديد ، در اثر عمدهء مربوط به دوران سلطنت امپراتور هراكليوس ( هرقل ) اطلاعات زيادى پيرامون فرهنگ مسيحيت در عصر مزبور و ادوار پس از آن زير عنوان
Pernice
به زبان ايتاليايى وجود دارد « 2 » . عمدهترين آگاهى پيرامون تاريخ ساسانيان را در اثر تئودور نولد كه زير عنوان :
Th , Noldeke , Geschichite der perser und araber etc .
مىتوان يافت . اين كتاب ترجمه گزيدهاى است از تاريخ جامع طبرى همراه با
هامش
( 1 ) . لاتىشف ، ايزوستيا ، - گزارشاتى از نويسندگان قديم يونانى و لاتينى راجع به اسكيث و قفقاز كه توسط و . و . لاتىشف جمعآورى و به زبان روسى ترجمه و چاپ شده است ، جلد اول ، نويسندگان يونانى ، چاپ 3 - 1 ، سن پترزبورگ ، 1890 - 1900 ( نشريهء مؤسسه باستانشناسان روسى ، جلد يازدهم ، كارهاى بخش باستانشناسى كلاسيك قديم ، بيزانس و اروپاى غربى ، كتاب چهارم ) ؛ جلد دوم ، نويسندگان لاتينى ، چاپهاى 2 - 1 ، سن پترزبورگ ، 1904 - 1906 ( نشريه بخش كلاسيك مؤسسه باستانشناسى امپراتورى روسيه ، جلد دوم ) .
( 2 ) .. eznerif ni otnemanoizefrep id e icitarp iroirepus iduts id otutitsni . R led inoizacilbup ( 5091 , eznerif , anitnazib airos ed oiggaS , oilicarE erotarepmi'L , ecinreP . ASeziona di filo - Sofia e filologia , [ No 321 ] .