همين اصلاحات به صورتى مشخص و معين سامان يافتند . روستايى را به منظور برگزارى جلسه با حضور مردم تعيين نمودند . اين قريه در نزديكى دربند واقع و مجلس ناميده مىشد : مجلس به مفهوم انجمن مردمى بوده است . اكنون نيز در ايران همين مفهوم را دارا است . اقدام ديگرى نيز به سلطان احمد خان نسبت داده شده كه واجد اهميت بوده است . اقدام مزبور عبارت بود از صورت قانونى بخشيدن به حقوق مردم و تدوين قانون نامه . اقدام سلطان احمد خان مغاير با اصول اسلامى تلقى گرديد . زيرا قوانين موضوعه منشاء و صورت مذهبى نداشت . زيرا طبق قوانين اسلامى حكام عملا از وضع قوانين منع شدهاند . گذشته از آن در كشور اسلامى حاكمى كه واضع قانون باشد ، مورد پذيرش و قبول نمىتواند باشد ، زيرا قوانين و احكام در قرآن و سنت مضبوطاند . اين قوانين واحد و يگانه در سراسر كشورهاى اسلامى جارى هستند . در جريان درگيرى با اروپاييان ، هنگامى كه اينان خواستار اصلاحاتى در دولت عثمانى بودند ، سلاطين عثمانى چنين استدلال مىكردند كه احكام و قوانين آنان الهى است و توسط پيامبر ( ص ) در قرآن آمده است . بعدها قوانين و احكام مزبور از سوى رهبران دينى كمال يافته است . اين احكام قابل تغيير نيستند . منشاء و ريشهء احكام همواره از ديدگاه نظرى ( تئورى ) نقض مىشد . از اينرو مىتوان به مفهوم نوشته ميرزا حسن افندى القادرى كه اقدام سلطان احمد خان اوتسمى را گستاخى بزرگ ناميده است ، پى برد .
سلطهء عثمانى مدت كوتاهى ادامه يافت . شاه عباس در آغاز مجبور بود تركان را تحمل كند ، ولى پس از تجديد سازمان سپاه خويش تحت سرپرستى برادران شرلى انگليسى توانست در آغاز سدهء 17 ميلادى متصرفهء تركان را از آنان بازستاند ، دولتى ايرانى در آنجا مستقر سازد و آن را به اوج قدرت برساند . راجع به شاه عباس « 1 » نيز سخن خواهيم داشت .
* * * سخن را به اينجا رسانديم كه شاه عباس در آغاز سده 17 ميلادى ، به يارى برادران شرلى سپاه خود را تجديد سازمان داد و عمليات جنگى عليه تركان را در سال 1603 ميلادى
هامش
( 1 ) . راجع به شاه عباس ر . ك . به : زندگانى شاه عباس ؛L . L . Bellan , chah Abbac 1 , Sa Vie , Son historie , Paris , 1932 ( Les grandes Figures de Loriont , t . III ) .