سوى آنان نزد تيمور اعزام شد و به خلاف داستان عاميانهء منقول و نوشتهء ابن عربشاه نقش او ناچيزتر از آن بود كه بيان شده است . مأخذ مزبور موجب تعيين واقعيت حادثه شده است . اين نكته نشانهاى از آن است كه چگونه واقعيت اندكى بعد به صورت افسانه درمىآيد . از اينرو بايد نسبت به مآخذ ، حتى منابع و نوشتههاى نزديك به زمان رويدادها برخوردى آميخته به احتياط داشت .
از سال 1392 ميلادى هنگامى كه تيمور دريافت به اردوى زرين ضربتى كارى وارد آمده است ، فعاليت جنگى خود را در ايران و در درجه نخست مازندران از سر گرفت .
غياث الدين پسر كمال الدين از سوى شيخهاى مازندران نزد او رفت و اظهار داشت كه حكام مازندران در مناطق محقر جنگلى سكنى دارند . آنها مىكوشند تا براى مردم خود عدل و داد به ارمغان آوردند . اينان هرگز انديشه دشمنى با فرمانروايان قدرتمند را در سر نمىپرورانند . دعاگو و ثناخوانند و اميد دارند كه چيزى جز دعاى خير و هدايايى شايسته وضع و موقعيت دولتشان از آنان خواسته نشود . او در اجراى اين مقصود توفيقى نيافت ، زيرا اسكندر فرزند افراسياب كه در سپاه تيمور بود گفت اين سخن راست نيست و حكام مازندران از زمرهء ثروتمندترين فرمانروايانند . سخنان اسكندر مورد تائيد قرار گرفت ، زيرا تيمور در مازندران به غنائم فراوان دست يافت . چنانكه پيش از مرگ گفت كه در مازندران به چنان ثروتى دست يافت كه در هيچ منطقهاى همانند نداشت . تيمور دستخوش فريب و نيرنگ نشد . وى عمليات جنگى را همانند گذشته از سر گرفت . تيمور به منظور گشودن راه ، كارگران را پيشاپيش لشكر قرار داد تا درختان را قطع كنند و راه را براى سپاهيانى كه به دنبال آنان حركت مىكردند ، هموار سازند . اين زمان شخصيتهاى مذهبى و سادات حاكم بر مازندران مىخواستند با هر دو دولتى كه در گذشته ساقط كرده بودند ، سازش كنند ، ولى در اين كار توفيق نيافتند . به عنوان نمونه فرمانرواى منطقهء كوهستانى رستمدار گرچه با آنان به گفتگو نشست ، ولى در واقع همانند متحد تيمور عمل كرد . همسايهء شرقى او در استرآباد نيز همين روش را برگزيد . حاكم استرآباد كه از زمرهء فرمانروايان مغول ايران بود گرچه با سادات مازندران خويشاوند شد ، معهذا با تيمور متحد شد . سادات گنجينه و خزاين خود را به دژ مهنه سر نزديك ساحل دريا انتقال دادند . مدتى اين منطقه در محاصرهء لشكريان تيمور بود . اين كه دژ مزبور برابر لشكريان تيمور مقاومت نمود ، گواهى است بر فنون رشد نيافتهء آن روزگار ، زيرا چنين
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 115
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص١١٥