به قارص رفت و زمستان را در قرهباغ بسر برد . اين ناحيه اغلب زمستانگاه تيمور بود . وى سپس وضع گرجستان و شيروان را كه در تابعيت او بودند ، سامان بخشيد ، او حاكميت شيروانشاه را كه چهار سال پيش از اين در رأس حكومت قرار گرفته بود ، مورد تائيد قرار داد . شيروانشاه كه نامش ابراهيم و خود از ناحيهء دربند بود ، فرمانروايى دودمان جديد دربندى را بنياد نهاد .
سال 1387 ميلادى تختاميش دوباره حمله به اين مناطق را از سر گرفت . اين زمان ، تيمور بازگشت و به تحكيم متصرفات خود در برابر حملهء تختاميش كه از كمك خوارزم برخوردار بود ، پرداخت . تيمور خوارزم را تمام و كمال به اطاعت آورد و شهر اورگنج را كه در محل كنونى كهنه اورگنج واقع شده بود منهدم و به ويرانه بدل كرد و تنها سه سال بعد اجازه داد شهر مذكور به مراتب محدودتر از گذشته بازسازى شود . در نتيجه تنها يك كوى شهر احيا گرديد . چنانكه در سفرنامههاى جهانگردان آمده است اورگنج شهر تجارتى وسيعى بود . در جريان استيلاگريهاى تيمور ، اين ماجرا از جملهء نوادر است . مظالم و ستمكاريهاى تيمور بسيار بوده است ، ولى ويرانى عمدى شهرها و جلوگيرى از بازسازى آنها از جمله نوادر زندگى او به شمار مىرود . تيمور به هنگام اشغال شهرها در ستم بر اهالى محدوديتى قايل مىشد . وى تا آن اندازه عمل مىكرد كه مردم را به هراس افكند تا مقاومت را ناممكن بدانند . متعاقب آن شهرها بازسازى مىشدند و زندگى پيشين را از سر مىگرفتند . اورگنج مستثنى بود ، زيرا تيمور متعمدا كوشيد تا شهر را ويران كند . همين امر مؤيد مقاومت شديدى بود كه تيمور در خوارزم با آن روبرو گرديد ، ديگر اينكه ، خوارزميان به هنگام پيكار همچنان با تختاميش در رابطه و پيوند بودند . براساس تاريخ خوارزم و تاريخ انتقال حكومت از تختاميش به تيمور و برعكس ، جز از مآخذ مكتوب ، سكههاى ضرب شده توسط تيمور و تختاميش نيز آگاهيهاى قابل ملاحظهاى به دست مىدهند . جايى كه مآخذ مكتوب چندان گويا نيستند از طريق سكهها مىتوان انتقال حكومت از يكى به ديگرى را پىگيرى كرد . در سال 1391 ميلادى تيمور به سوى اردوى زرين لشكركشيد ، ولى اين لشكركشى از طريق درياى خزر نبود . تيمور به مناطق شمالىترى در مسير رود ولگا رفت و پيش از آن به سرزمين بلغار رسيد و سپاه تختاميش را درهم شكست و خان ديگرى را بر جاى او نشاند و خود بازگشت ، اندكى پس از اين واقعه تختاميش بار ديگر بر اريكهء قدرت تكيه
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص١١٣