سخنرانى هشتم ( قسمتهاى 15 - 16 )
آخرين سخن من پيرامون لشكركشيهاى تيمور به مناطق ساحلى درياى خزر بود .
لشكركشيهاى تيمور ، به طورى كه مشهود است ، اهميت زيادى در تاريخ جهان اسلام « 1 » داشتهاند . من در اينجا به بخشى از آن لشكركشيها كه به مناطق ساحلى خزر آسيب رساندهاند ، اشاره مىكنم . براى تعيين اهميت اين لشكركشيها كافى است گفته شود كه لشكركشيها و تاخت و تازهاى استيلاگرانهء تيمور را با لشكركشيها و تاخت و تازهاى استيلاگرانه چنگيز خان مقايسه كردهاند . همين امر تا حدودى مؤيد پيروى تيمور از سنتهاى امپراتورى مغول بوده است . در لشكر تيمور نيز نظم و نسق مغولى حكمفرما بود و فرزندان و اعقاب تيمور سعى در حفظ آن داشتند . بعضى از شخصيتهاى معتبر مذهبى معتقد بودند كه تيمور به شيوههاى جنگى و كشوردارى چنگيز خان بيش از احكام و شرايع اسلامى توجه داشت . چنانكه خواهيم ديد او از مذهب اغلب به عنوان بهانهاى براى ستمكاريهاى خود بهره مىجست . به عنوان نمونه خطاهاى مردم ساكن كرانهء درياى خزر را كه از ديدگاه تعاليم اسلامى گناه محسوب مىشد بهانه مىكرد تا آنان را مجازات
هامش
( 1 ) . نظريهء ب . استاويسكى ، پيرامون تيمور و لشكركشيهاى او ر . ك . به : بارتولد و . و ، الغ بيگ و دورهء او ، پتروگراد ، 1918 ، صص 12 - 36 ؛ گركوف - ياكوبفسكى ، اردوى زرين و ركود آن ، مسكو - لنينگراد ، 1950 ، صص 336 - 384 ؛ ياكوبفسكى ، تيمور ( معرفى كوتاه ) ، مجلهء « مسائل تاريخ » ، 1946 ، شماره 8 - 9 صص 42 - 74 .