واقع بر كوه صحبت به ميان مىآيد كه اكنون نيز در همانجا واقع شده است . در دورهء قبل از مغولان پيرامون اين نكته سخنى گفته نشده است . اين كوه بنام زيب ( گرگ ) شهرت داشته و منطقهاى استحفاظى بوده است . هرگاه خبر حملهاى از سمت شمال مىرسيد ، آتش مىافروختند چنانكه از فاصلهاى بسيار دور ديده مىشد . اين وسيلهاى ابتدايى براى اخطار بود . هنگامى كه لازم مىآمد خطر حمله به اطلاع برسد ، برجهايى كه آتش را مشاهده كرده بودند ، يكى پس از ديگرى آتش مىافروختند و بدين ترتيب خبر از يك ديدبانى به ديدبانى ديگر از فاصلهاى بس دراز به سرعت منتقل مىگشت . بر روى اين كوه و در چندين ورستى دريا قلعهاى ساخته شده بود . قرن پانزدهم ميلادى ، دربند ارزش خود را به عنوان منطقهء ساحلى از دست داد و به صورتى درآمد كه تاكنون نيز باقى است . به ديگر سخن فضايى را شامل گشته كه متصل به دژ است . باقى فضاى بين ديوارها بيابانى بود . خانهاى اردوى زرين بعدها مدعى مالكيت بر اين مناطق شدند و به همين سبب ميان اردوى زرين و حكومت مغولان در ايران درگيرى پديد آمد . آخرين خبر مشروح كه پيرامون اوضاع اقتصادى آنان در اختيار ما قرار گرفته حاكى از خرابيهاى دهشتبار از سوى مغولان بوده كه جايى براى بازسازى پديد نياورده است . اين نكته را گاهى دانشمندان اروپاى غربى نيز متذكر شدهاند . به عنوان نمونه در نوشته ليندنر « 1 » يكى از بزرگترين مورخان اروپاى غربى اين نظر ارائه شده است كه بسيارى شهرها پس از ويرانى هرگز احيا نشدند و آن شهرهايى كه بازسازى شدند همگى از نظر شمار جمعيت و غيره كوچكتر از شهرهاى ويران شدهء پيشين بودند . اين نظر را نمىتوان درست و عارى از خطا دانست . به عنوان نمونه تبريز در عهد مغول به صورت شهر بزرگى درآمد كه به مراتب برتر از تبريز دوران پيش از مغول بود اين نكته در مورد شهرهاى ديگر نيز صادق است .
سدهء چهاردهم ميلادى ، شهر سلطانيه تختگاه خان اولجاتيو پايهريزى شد . اندكى بعد شهر مذكور اهميت خود را به عنوان پايتخت از دست داد ، ولى چون در محل بسيار مناسبى واقع شده بود ، لذا تا مدتى دراز به عنوان يكى از مراكز بازرگانى ايران باقى ماند .
بناهاى دوره مغول در سدهء چهاردهم ميلادى مؤيد آن است كه در عصر ياد شده
هامش
( 1 ) . ر . ك . به :T . Lindner , Weltgeschich to seit der volker Wanderang , Bd , I , IX , Stuttgart - Barlin , 1901 - 1912 .