تشريح المسائل
حاصل مطلب در دليل چهارم حضرات چيست ؟
اين است كه : از برخى روايات استفاده مىشود كه صرف علم مكلّف به اينكه حرامى در ميان مشتبهات به شبههء غير محصوره وجود دارد ، دليل بر اجتناب او از تمام اطراف شبهه و وجوب احتياط نمىباشد .
از جملهء اين احاديث ، حديث ابى الجارود از امام باقر عليه السّلام است كه معروف به حديث جبن يعنى پنير است كه در محاسن برقى نقل شده است ، در اين حديث راوى از امام عليه السّلام سؤال مىكند كه :
اى پسر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كسى به من خبر داد كه در فلان محلّ مايهء پنيرشان را از حيوانات مرده گرفته و در نتيجه پنيرهاى آن محلّ نجس و واجب الاجتناب است حال با توجه به اين علم ما به وجود پنيرهاى آن محلّ وظيفهء ما اين است كه از همهء پنيرهاى زمين اجتناب كنيم ؟
امام در پاسخ به اين سؤال بيانى در قالب دو جمله فرمودند كه هر دو قسمت محلّ استشهاد است :
- يك فراز اين است كه : أ من اجل مكان واحد يجعل فيه الميتة و حرّم جميع ما فى الارض ؟
- يك فراز هم اين است كه : و اللّه ! ما اظنّ كلهم يسمون ؛ هذه البربر و هذه السودان .
استشهاد به فراز اوّل از بيان امام عليه السّلام چگونه است ؟
گفته مىشود كه امام عليه السّلام در قسمت اوّل به صورت استفهام انكارى به سائل مىفهمانند كه اجتناب از پنيرهاى تمام امكنه بخاطر علم به نجس بودن پنيرهاى يك محل كارى عقلائى نيست و بلكه كار منكرى است .
به عبارت ديگر امام عليه السّلام اجتناب از شبههء غير محصوره را يك امر منكر به حساب آوردهاند .
سپس مىفرمايند :
هرگاه نسبت به نجس بودن پنيرهاى محلّى علم تفصيلى پيدا نمودى از آن اجتناب كن و نخور و لكن هرجا كه چنين علمى ندارى در خريدوفروش و اكل آن آزادى .
پس از آن مىافزايند :
به خدا سوگند من خودم هم به بازار مىروم ، گوشت ، روغن و پنير مىخرم با اينكه يقين دارم كه برخى از اين گوشتها مذكى نيست ، چون برخى از باديهنشينها و بردهها احكام دين را در مسألهء ذبح نمىدانند .
نكتهء مورد توجّه مستدل به مطالب و استدلال فوق چيست ؟
مىگويند :
1 - با اينكه سائل يقين دارد كه برخى از پنيرهاى موجود در بازار نجس است مع ذلك امام عليه السّلام