تشريح المسائل
چه امورى بهعنوان حدّ و مرز تكاليف ، وجوب و يا تحريم را از افعال ما برمىدارد ؟
عناوين ثانويه از قبيل عسر و حرج ، ضرر ، اكراه ، اضطرار و . . .
نمونههايى از عناوين ثانوى را در قرآن و حديث مشخص نمائيد ؟
1 -
فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 1 »
2 -
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
3 -
وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . . .
« 2 »
- و در احكام دين اسلام حكمى حرجى بر شما مقرر نداشته است .
4 -
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ
« 3 »
- خداوند نمىخواهد كه حرجى بر شما قرار دهد
5 -
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
« 4 »
- خداوند بر شما آسان مىگيرد و نه دشوار .
و از جمله روايات :
1 - روايت ابى بصير از امام صادق عليه السّلام در مورد آبگيرى كه آب زيادى در آن بوده و پليدىهايى نيز در آن ريخته شده ، فرموده است « . . . افرج الماء بيدك ، ثم توضأ ، فان الدّين ليس بمضيق ، فان اللّه يقول :
ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » .
« 5 »
يعنى : سطح آب را با دستت باز كن و آنگاه وضوء بگير كه دين اسلام سخت نمىگيرد و خداوند فرموده :
در اين دين حرجى بر شما قرار داده نشده است .
2 - حديث رفع كه در مجلدات قبلى بحث مفصّل از آن گذشت .
مراد از مقدّمهء فوق چيست ؟
اين است كه واجبات و محرّمات شرعيه داراى حدود و مرزهائى هستند كه تا اين حدود داراى فعليّت و
هامش
( 1 ) . بقره / 173 .
( 2 ) . حج / 77 .
( 3 ) . مائده / 9 .
( 4 ) . بقره / 185 .
( 5 ) . وسائل الشيعة ، باب نهم از ابواب آب مطلق ، حديث 14 .