حاصل مطلب چيست ؟
اين است كه در باب اسباب و مسبّبات هرجا كه اصل سببى مانعى نداشته باشد نوبت به اصل مسبّبى نمىرسد و لكن هرجا كه اصل سببى به دليلى نتوانست جارى شود ، اصل مسبّبى اجراء خواهد شد .
مراد از ( نعم ، ربّما تعجل معاضدا لاحدهما الموافق لها بزعم كونهما فى رتبة واحدة ) چيست ؟
اين است كه برخى بر اين گماناند كه در اينگونه موارد كه اصل سببى و مسبّبى داريم و اصل سببى معارض دارد ، اصل مسبّبى را مرجّح اصل سببى قرار دهند .
مرادشان از اين كار چيست ؟
مىخواهند بگويند اينجا جاى ترجيح يك طرف است و نه جاى تساقط .
مراد از ( لكنة توهّم فاسد . . . الخ ) چيست ؟
پاسخ شيخ است به توهّم مذكور مبنى بر اينكه اين پندار و گمانى باطل است چرا كه :
1 - اصل مسبّبى در رتبهء آن دو اصل نمىباشد تا مؤيّد يك طرف باشد .
2 - مادامىكه آن دو قابل اجراء باشند نوبت به اصل مسبّبى نمىرسد .
پس اينجا جاى ترجيح يك طرف نمىباشد ، مگر در صورتى كه قبلا گفته شد .
حاصل مطلب در ( و لو كان ملاقاة شىء لاحد المشتبهين قبل العلم الاجمالى و فقد . . . ) چيست ؟
اين است كه :
1 - دو ظرف آب در مقابل شما قرار دارد .
2 - شىء به هر دليل با يكى از اين دو ظرف ملاقات و برخورد مىكند .
3 - بعد از اين ملاقات ، ملاقا از بين مىرود .
4 - پس از اين مراحل شما علم اجمالى پيدا مىكنى كه يكى از اين دو اناء نجس بوده است .
حال : آنچه موجود است ، دو اناء است يكى رفيق الملاقى و ديگر ملاقى و ما مىخواهيم بدانيم حكم اين صورت چيست ؟
1 - اجمالا بايد بدانيم كه چون ملاقا قبل از علم اجمالى از بين رفته اصل در آن جارى نمىشود ، زيرا اثر عملى براى مكلّف ندارد .
2 - ملاقى مىتواند قائم مقام ملاقا شده داخل در صف بشود چونكه شما پس از فقد ملاقا اكنون علم اجمالى پيدا كردى كه يا رفيق الملاقى نجس است و يا ملاقى ، زيرا ملاقى حتما در حكم ملاقاست .
نتيجه اينكه :
1 - آنى كه مىتوانيم در آن اصل جارى كنيم اين دو ظرف است كه موجوداند ، رفيق الملاقى و الملاقى .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦٤