غالبا از داخل اناء و مايع داخل آن .
مىگوئيم : پس اگر در ما نحن فيه شك كند كه دم افتاده در خارج اناء افتاده يا در داخل آن بايد بگويد :
انشاءالله در خارج اناء افتاده و نه در داخل اناء و از آن استفاده كند .
پس خارج اناء محل ابتلاء نيست بلكه اين داخل اناء است كه محل ابتلاء است و لذا فتواى اصحاب مربوط به موردى است كه داخل اناء محل ابتلاء باشد و نه خارج آن در اينجاست كه گفتهاند احتياط واجب نيست .
جناب شيخ نظر تحقيقى شما در وجوب احتياط در شبههء محصوره چيست ؟
در شبهه محصوره احتياط واجب است بدون فرق بين اينكه متفقة الماهية باشند مثل مائين مشتبهين و يا مختلفة الماهيه باشند مثل خمر و خلّ و يا داخل اناء و ظهر اناء .
علّت اين عدم تفاوت چيست ؟
اين است كه همان ادلّهاى كه در متفقة الماهيه وجود دارد در مختلفة الماهيه نيز وجود دارد .
حال شما در متفقة الحقيقه كه احتياط را واجب مىدانيد روى اين حساب است كه شارع فرموده :
اجتنب عن النجس و شما هم اجمالا مىدانى يكى از دو آب نجس است ، علم اجمالى هم كه منجّز تكليف است ، پس هريك را كه مرتكب شوى احتمال عقاب دارد . دفع عقاب محتمل هم كه روى قاعدهء اشتغال كه نشأت گرفته از اجتنب عن النجس است ، واجب است .
و لذا از آنجا كه همين ادلّه در مختلفة الحقيقه هم جارى است .
پس جناب صاحب حدائق اين فرق ميان اطراف شبهه كه شما قائل شديد صحيح نيست .
جناب شيخ تقسيمات پنجگانهء شبههء محصوره بر چه اساسى است ؟
بر اين اساس كه اطراف شبهه :
1 - گاهى هم متفقة الحقيقهاند ، هم متفقى الحكماند و هم متفقى العنوان مثل مائين مشتبهين كه نمىدانيم اين ماء نجس است يا آن ماء .
و لذا ماهيّت حكم و عنوان اين دو در عبارت لا تشرب الماء النجس مىگنجد .
2 - و گاهى مختلفةالماهيّهاند اگرچه متفقة الحكم و العنواناند مثل مائين مشتبهين كه نمىدانيم كدام خمر است و كدام خلّ .
حال حكم هر دو لا تشرب است ، عنوان خمر بودن بر هر دو صدق مىكند و لكن ماهيّة يكى خلّ است و يكى خمر .
3 - و گاهى هم مختلفةالماهيّهاند هم مختلفى الحكماند . مثل داخل يك اناء و ظهر و بيرون آن اناء .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 172
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٢