چگونه اتفاق افتاده است . ( به عبارت ديگر گفتهاند احتياط در اشتباهى نيست كه به هر صورت اتفاق بيفتد ، بلكه با شرط متّفقة الحقيقه بودن واجب است ) .
كلام صاحب حدائق تمام شد ( و نتيجه اين شد كه فرق است ميان متفقة الحقيقه و مختلفة الحقيقه ) .
مناقشه شيخ در كلام صاحب حدائق و در اين كلام صاحب حدائق :
پس از منع ( و عدم قبول ) آنچه صاحب مدارك از اصحاب نقل نموده ( و فرموده است كه ) اختصاص دارد به شبههء غير محصوره ، بلكه اگر در وقوع نجاست در داخل اناء و يا خارج اناء شك بشود ، پس ( باز هم ) ظاهر ( فتواى ) اصحاب حكم به پاكى اين آب است ، چنان كه دلالت دارد بر اين مطلب تأويل اصحاب از صحيحهء على بن جعفر به اينكه ( اين صحيحه ) وارد شده است در مورد خونى است كه وقوعش در آب يك ظرف ( يا بيرون آن ) نامشخص ( و مشكوك ) است ، وجه و دليلى بر اختصاص اين قاعده ( به متّفقة الحقيقة ) وجود ندارد . ( چرا ؟ )
زيرا :
اولا : به خاطر عموميت ادلّهء احتياط ( كه هم متفقة الحقيقه را شاملاند ، هم مختلفة الحقيقه را ) بهويژه عمدهء آن ادلّه كه عبارتست از ادلّهء اجتناب از عناوين محرّم واقعى ، مثل اجتنب عن النجس ، اجتنب عن الخمر و اجتنب عن مال الغير و غير ذلك ، به انضمام حكم عقل به وجوب دفع ضرر محتمل .
ثانيا : ضابطه و ميزان ( مشخصى ) براى آنچه از اندراج مشتبهين در تحت يك ماهيت ( و به عبارت ديگر متّفقة الحقيقه بودن يا مختلفة الحقيقه بودن ) ذكر نمود ، وجود ندارد . ( چرا كه خلّ و خمر هم از نظر جسميت متفقة الحقيقهاند ، آن دو آب هم از نظر مايع بودن متحدند و خلاصه تمام اشياء عالم از جهت وجود متفقة الماهيه هستند ) .
در حالى كه فرقى ميان تردّد نجس :
1 - بين ظاهر اين ظرف و باطنش و يا ميان آب و قطعهاى از زمين و يا ميان اين آب و مايعى ديگر و يا ميان دو مايع ( كه اينها ) مختلفة الحقيقه هستند ( مثل خلّ و خمر ) .
2 - و بين دو آب يا دو لباس يا دو مايع ( كه اينها ) متحدى الحقيقهاند ) دانسته نمىشود .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 152
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٥٢