در پاسخ به سؤال مذكور چه مىگوئيد ؟
مىگوييم : بحث را در دو مقام بايد دنبال نموده و سؤال سابق را در قالب دو سؤال اساسى مطرح و سپس هريك را مستدل پاسخ داد .
1 - آيا مخالفت قطعيه با علم اجمالى جايز است يا نه حرام است ؟ به عبارت ديگر : آيا علم اجمالى همانند علم تفصيلى علّت تامه تنجّز تكليف و حرمت مخالفت قطعيه است ؟ و يا اينكه مقتضى حرمت مخالفت قطعيه است كه اگر مانع نباشد تأثير مىگذارد ؟ و يا اينكه نه علت تامّه است و نه مقتضى ، بلكه كالجهل رأسا فرض مىشود و همانطورىكه در شك در اصل تكليف اصل برائت جارى مىكرديم و مرتكب مىشديم ، در اينجا نيز در هريك از اطراف شبهه بايد اصل برائت جارى كرده و اگر دو ظرف مشكوك داريم هر دو را مرتكب شد و به شرب آنها اقدام كنيم ؟ و يا اينكه بايد بگوئيم : علم اجمالى كالجهل رأسا نيست و مخالفت قطعيّه حرام است ؟
2 - سلّمنا كه مخالفت قطعيه با علم اجمالى حرام باشد ، آيا موافقت احتماليّه با علم اجمالى كافى است ، يعنى اگر يك طرف شبهه را مرتكب شد ، و طرف ديگر را ترك نمائيم كفايت مىكند ؟ يا اينكه نه موافقت قطعيّه لازم است و بايد از هر دو طرف شبهه اجتناب كنيم كه اين همان احتياط است ؟
سؤال اوّل را مصداقا و بهطور روشن تبيين كنيد ؟
1 - شما اجمالا و نه تفصيلا مىدانى كه يكى از دو مايع موجود در دو ظرفى كه در برابرتان است خمر است و يا اينكه مىدانى كه يكى از آن دو ظرف نجس است .
2 - و يا اينكه اجمالا به شما پيام دادهاند كه يكى از دو ساندويچى كه خريدهاى ، مسموم است .
3 - و يا اينكه اجمالا به شما اخطار نمودهاند كه يكى از اين دوراهى كه شما براى رسيدن به هدفتان در نظر گرفتهايد داراى خطر است .
لكن در هيچيك از موارد مذكور شما تفصيلا نمىدانى كه كداميك داراى مشكل است .
حال سؤال اين است كه آيا در چنين مواردى عقلا و شرعا مىتوانى با اين علم اجمالى خود مخالفت قطعيّه كنيد . به عبارت ديگر آيا شما بهعنوان يك مكلّف حق داريد كه از هر دو ظرف مشكوك بنوشيد و يا هر دو ساندويچ را تناول كنيد و به علم اجمالى خودتان اعتناء نكنيد ؟
و يا اينكه نه ، ناديده گرفتن اين علم اجمالى حرام است ؟ و شما حق نداريد كه از هر دو ظرف مورد مثال و يا هر دو ساندويچ مذكور بخوريد ؟
چه پاسخى به اين سؤال داده مىشود ؟
- قول مشهور اين است كه مخالفت قطعيه با علم اجمالى جايز نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 12
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٢