چشمه ( به عربى : عين ) : چشمه على ؛
كاريز : كاريزك ؛
حوض : حوض سلطان ؛
جو : ميان جو ؛
چاه ، چا : سهچا ؛
چال : چال ميدان ؛
برف : برفك ؛
يخ : يخرود ؛
دريا ( كه به معنى رود بزرگ هم هست ، به تركى دنگيز ) : درياى خزر ، آمودريا . آبهائى را كه جريان سريع دارند با اضافه كردن « تير » ، « مجنون » و كلمهء تركى دلى مشخص مىكنند .
صفت مخصوص براى آبهاى راكد « ايستاده » يا « مرده » است مانند مرداب انزلى .
برحسب تأسيسات و ساختمانهاى مربوط به آب :
پل : دزفول « 4 » ، پل دلك ؛
بند ( مشتق از بستن ) : بند امير ، بند قيصر ، بندگير ؛
بندر : بندرعباس ، بندر بوشهر ؛
لنگر ( از لنگيدن ) : لنگرود ؛
برحسب كوهها و ارتفاعات :
كوه ( به تركى : داغ ) : فيروزكوه ، فولادكوه ، اگر يداغ ( آرارات ) ؛
گردنه : گردنه بالا ؛
كتل : كتل دختر ، كتل پيرزن ؛
تپه : گمش تپه ، دوشانتپه .
برحسب بريدگيهاى كوه :
تنگه ، تنگ : تنگ چهاررود ، تنگ دالان ؛
دره : هزاردره ، ديودره ، خرمدره .
در نام « دربند » كلمهء دره تلخيص شده است .
برحسب بناها ، ساختمانها و آباديها :
شهر : شهرنو ، شهر سبز ؛
ده ، كندوكوى ( به تركى : روستا ، ده ) :
دهگردو ، دهبيد ، آقكند ، سمركند ( سمرقند ) ، خواكند ( خوقند ) ، گوركوى ( دهگبرها ) ؛
برج : البرج كه البرز هم به آن مىگويند ؛
قلعه : سفيد قلعه ، سوخوم قلعه ؛
دز ( فارسى باستان و به معنى قلعه است ) : دزفول ( - دزپل ) ، رواندز ، دزده ، سالدوز « 5 » ؛
حصار : سرخ حصار ؛
سنگر : سنگرآباد ؛
كلات ( قلعهء درجه اول ) : بسيارى از قلاع به اين نام ؛
قصر : قصر قجر ، قصر شيرين ؛
طاق : طاق بستان ؛
منار : كله منار ؛
گمبد يا گمبذ : كبود گمبذ ؛
تالار : تالار پشت ؛
* * ايوان : ايوان كرك « 6 » ، ايوان طاق ؛
بازار : پيربازار ؛
كاروانسراى و رباط : رباطكريم ؛ تركيب با رباط در اسامى امكنه در تورات آمده است . و حالا در سراسر ممالك اسلامى عموميت دارد ؛
امامزاده : امامزاده اسمعيل ؛
كوشك ، كوشكك : بسيارى از مواضع
هامش
( 4 ) . برابر است با دژپل . - م .
( 5 ) . اگر منظور سلدوز باشد ظاهرا ارتباطى با دز ندارد . - م .
( 6 ) . شايد مراد ايوان كرخ باشد . - م .