الف ) مثل دوران بين المحذورين كه متعلق آن اموال مردم باشد فى المثل نمىدانم كه اين ماشين مال شماست يا دوست شما ، كه جاى مصالحه و يا قرعه است . چرا كه از راه احتياط موافقت قطعيه حاصل نمىشود . ب ) و مثل مسائل عرضى كه احتياط در آن معنا ندارد . فى المثل نمىدانم كه اين خانم همسر زيد است يا عمر . ج ) و مثل مسائل جانى كه جاى توقف است و احتياط جاى ندارد ، فى المثل نمىدانيم كه قاتل زيد ، عمر است يا بكر تا او را قصاص كرده يا ديه بگيريم .
2 - و از جهت و حيثيتى ديگر احتياط اعم از توقف است ، چرا كه احتياط تنها اختصاص به شبهات تحريميه ندارد ، بلكه در شبهات وجوبيه نيز جريان دارد و حال آنكه توقف در شبهات وجوبيه معنا ندارد .
- پس چرا در شبهات وجوبيه تعبير به توقف كرده ؟ زيرا مرادش اين بوده كه عبارتش تعميم داشته و مواردى را هم كه احتياط در آنها ممكن نيست شامل شود .
* مراد شيخ از ( بانّ المعبّر الاولى قد لاحظ الحرمة . . . ) در تفاوت حرمت ظاهريه و واقعيه چيست ؟
اين است كه : 1 - قائل به حرمت ظاهرى مىگويد :
1 - فلان امر مشتبه عند اللّه داراى حكمى از احكام واقعيه است ، لكن ما از آن حكم بىخبريم ، لكن به حكم اخبار على الظاهر وظيفهء ما ترك آن مشتبه است .
2 - قائل به حرمت واقعيه مىگويد : حرمت واقعيّه محتمله مربوط به اكل و شرب فلان شىء است ، لكن عنوان مشتبه بما هو مشتبه نيز موضوعى از موضوعات بوده و داراى حكمى است و هر حكمى از آن جهت كه حكم است ، واقعى است و نه ظاهرى .
به عبارت ديگر كسى كه تعبير به حرمت واقعيه نموده ، حرمت را به لحاظ عروضش بر مشتبه الحكم كه موضوعى از موضوعات واقع است در نظر گرفته و حرمت را برآن حمل نموده و يا به ملاحظهء اينكه شارع مكلف جاهل به حكم را از انجام فعل منع نموده حكم به حرمت واقعيه كرده است و لذا با اين فرض ديگر معقول نيست كه در واقع فعل مباح باشد ، چرا كه معناى اباحه اذن و ترخيص در فعل است .
* پس مراد از ( يحتمل ان يكون الحكم فى الواقع هى الاباحة . . . ) چيست ؟
1 - قائل به حرمت ظاهريه مىگويد : شايد اين واقعه در واقع حكمش اباحه باشد ، لكن ادلّهء اجتناب از شبهه ، آن واقعه را على الظاهر بر ما حرام كردهاند .
2 - و قائل به حرمت واقعيه مىگويد : از آنجا كه تصرف در ملك غير عقلا بدون اذن او قبيح است ، اصل در هر چيزى واقعا منع و خطر است ، و اين يك حكم واقعى است و لذا بر مبناى ادلّهء احتياط نمىباشد .
* پس مراد از ( و يحتمل الفرق بانّ معنى الحرمة الظاهرية حرمة الشىء . . . ) چيست ؟
پاسخ در متن ترجمه آمده و كفايت مىكند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 41
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤١