( تشريح المسائل )
* دومين مسئله از مسائل اربعهء مطلب سوم يعنى دوران بين المحذورين و يا اصالة التخيير چيست ؟
دوران ميان وجوب و حرمت است لكن به دليل اجمال نصّ .
يعنى : نصّى از جانب شارع وارد شده است لكن مجمل است و امرش دائر ميان وجوب و حرمت مىباشند . و لذا منشا شبهه همين اجمال نصّ است .
* اجمال نصّ از چه ناحيهاى است ؟
1 - گاهى از ناحيهء لفظى است كه دلالت بر حكم دارد . مثل : اعملوا ما شئتم .
كه : مولى امر فرموده به چيزى ، لكن من نمىدانم كه آيا اين امر ، ايجابى بوده و دلالت دارد بر وجوب متعلّق و يا تهديدى است و در مقام تهديد بر فعل است .
2 - و گاهى از ناحيهء لفظى است كه دلالت بر موضوع حكم دارد . مثل : تحرّز عن رغبة النكاح كه مولى امر فرموده و لكن من نمىدانم كه رغبت بعنوان موضوع حكم ، بهمعناى ميل است تا معنايش اين باشد كه از ميل به نكاح دورى كن و يا بهمعناى اعراض است تا معنايش اين باشد كه بپرهيز از ترك نكاح .
حال : اگر رغبت بهمعناى ميل باشد دال بر حرمت نكاح است و اگر بهمعناى اعراض باشد دال بر وجوب نكاح است ، لكن چون نصّ مجمل است امر بر ما مشتبه است .
سؤال اين است كه : در اينجا چه بايد كرد ؟
* شيخ اعظم رحمه اللّه چه پاسخى به اين سؤال مىدهد ؟
مىفرمايد : اجمال نصّ ملحق به فقدان نصّ است ، يعنى : ادلهاى كه در آنجا آمد در اينجا نيز هست و لذا آنچه در آنجا مختار ما بود در اينجا نيز مختار ماست .
* سومين مسئله از مسائل اربعه دوران بين المحذورين چيست ؟
دوران ميان وجوب و حرمت است به جهت تعارض نصّين ، فى المثل :
دو حديث از حضرات معصومين عليهم السّلام رسيده است كه يكى دلالت دارد بر اينكه دفن ميّت كافر واجب است و ديگرى دلالت دارد بر اينكه حرام است .
و لذا اين تعارض باعث شده است كه امر بر ما مشتبه شود و ندانيم كه دفن ميّت كافر در اسلام واجب است يا حرام ؟ حال سؤال اين است كه در اينجا چه بايد كرد ؟
* مراد از ( فالحكم هنا : التخيير . . . الخ ) چيست ؟
نظر جناب شيخ اعظم است مبنى بر اينكه فتواى ما در تعارض نصّين ، تخيير است .