* دليل اوّل شيخ در مدّعاى مزبور چيست ؟
اين است كه :
1 - اگر ترك واجب مفسده نداشت و حرام نمىشد مستلزم اين بود كه آن عمل واجب نباشد . زيرا صرف فوت منفعت و يكسان ماندن حال انسان قبل الفوت و بعد الفوت سبب وجوب نمىشود . چرا ؟
زيرا بسيارى از مردم مىتوانند بگويند : ما نه نعمتهاى بهشتى را مىخواهيم و نه الزام اعمال در دنيا را .
2 - از طرفى اگر تنها انجام واجبات داراى مصلحت بود بدون اينكه تركشان داراى مفسده باشد .
مستلزم اين بود كه كوچكترين امر حرام شده از بزرگترين امر واجب شده مهمتر باشد .
چرا ؟ زيرا ارتكاب آن حرام كوچك سبب عقوبت و جهنم مىشد و لكن ترك آن واجب بزرگ فاقد عقوبت بود و تنها عدم النفع داشت .
حال ، نه شما و نه خود مستدل به چنين چيزى ملتزم نيستيد و ترك نماز را از كبائر مىدانيد .
* پس مراد از ( و بما ذكر يبطل قياس ما نحن فيه على دوران الامر . . . ) چيست ؟
ابطال دليل ديگرى است از جانب حضرات مبنى بر اينكه در باب منافع و مضارّ دنيوى : اگر امر دائر شود ميان دفع ضرر محتمل و جلب منفعت محتمله ، عقلا جانب دفع ضرر را مقدم مىدارند .
حال : در ما نحن فيه نيز كه پاى مصالح و مفاسد و احكام و يا به عبارت ديگر نفع و ضرر در ميان است ، دفع مفسده اولى از جلب مصلحت است .
* چرا قياس ما نحن فيه با باب ضرر و نفع دنيوى مع الفارق است ؟
زيرا :
1 - در دوران امر ميان ضرر و منفعت دنيوى كه دفع ضرر مقدّم دانسته مىشود به خاطر اين است كه :
در جانب منفعت تنها عدم النفع است و نه ضرر
2 - ولى در ما نحن فيه در جانب وجوب هم عدم النفع است هم مفسده و ضرر و لذا در دوران ميان دو ضرر مساوى جايى براى رجحان يك طرف وجود ندارد .
پس : بايد ما نحن فيه را با باب دوران بين الضررين مقايسه كرد و نه با باب دوران ميان نفع و ضرر .
* مراد از عبارت ( و امّا الاخبار الدّالة على التوقف . . . الخ ) چيست ؟
ردّ دليل دوّم حضرات يعنى اخبار توقف است مبنى بر اينكه :
اخبار مورد نظر شما به قرينهء تعليلى كه در ذيل بيشتر آنها وجود دارد ظهور دارند در باب شبهات تحريميّه كه دوران بين حرمت و غير وجوب است و لذا شامل دوران بين محذورين نمىشود .
* تعليل مزبور چيست و چرا شامل ما نحن فيه نمىشود ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 335
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣٥