( تشريح المسائل )
* دومين اصل از اصول عمليه چه اصلى است ؟
اصالة التخيير است كه :
1 - يك اصل عقلى محض است ، يعنى حاكم به آن عقل مستقل است .
2 - مجراى آن ، دوران بين المحذورين است
* دوران بين المحذورين در دو عمل است يا درك عمل ؟
1 - گاهى در دو عمل است ، مثلا علم اجمالى داريم به اينكه در اسلام يا نماز جمعه واجب است و يا شرب خمر حرام ، لكن علم تفصيلى نداريم كه حكم شرعى كدام است ؟ آيا وجوب جمعه است و يا حرمت شرب خمر ؟
* در چنين مواردى باتوجّه به وجود علم اجمالى جاى جريان احتياط و يا اجراء اصل عدم ؟
چون اجراء اصل عدم در ناحيه احتمال وجوب و احتمال حرمت مستلزم مخالفت عمليهء قطعيّهء با علم اجمالى است و علم اجمالى هم واقع را در ما منجرّ مىكند ، جاى جريان احتياط است . يعنى : هم بايد نماز جمعه را اتيان كنيم ، هم بايد شرب خمر را ترك نماييم . و گاهى اشتباه واجب با حرام در يك عمل است كه از اين اشتباه تعبير به دوران امر بين المحذورين مىشود .
* مورد بحث ما در اينجا كدام يك از دو مورد فوق است ؟
مورد اخير است يعنى آنجا كه اشتباه واجب با حرام در يك عمل است . مثل اينكه شما شك كنيد كه آيا جواب سلام بر مصلّى واجب است يا حرام ؟ و آيا دفن ميت كافى واجب است يا حرام .
* منظور از دوران بين المحذورين چيست ؟
اين است كه مكلف نمىتواند كه هر دو طرف وجوب و حرمت را رعايت كند چرا كه اجتماع نقيضين پيش مىآيد . به عبارت ديگر : نه موافقت قطعيه با هر دو طرف ميسورات و نه مخالفت قطعيّه .
* پس تكليف چنين مكلّفى چيست ؟
اين است كه :
1 - يا عمل واحد را انجام مىدهد كه با احتمال وجوب موافقت كرده و موافقت احتماليه حاصل مىشود .
2 - و يا عمل واحد را ترك مىكند كه با احتمال حرمت موافقت كرده و موافقت احتماليه حاصل مىشود .
* صور مختلف شك را جهت يادآورى در يك چارت مختص نشان دهيد .
- صور شك بهطور كلى 48 صورت است . از مجموعهء اين صور 24 تا مربوط به استصحاب و 12 تا مربوط به احتياط و 12 تا مربوط به دو اصل برائت و تخيير است .