* پس محل اجراى قاعده اشتغال كجاست ؟
1 - آنجا كه علم اجمالى وجود دارد و دوران امر بين المتباينين است .
2 - آنجا كه علم اجمالى وجود دارد و دوران امر ميان اقلّ و اكثر استقلالى است .
* پاسخ نقضى شيخ به دليل مزبور چيست ؟
اين است كه شما حضرات از اشباه و نظائر اين مورد كه همهء آنها هم از قبيل اقلّ و اكثر استقلالى هستند ، فتوى به اشتغال و انجام اكثر نداده و احتياطى نشدهايد بلكه قائل به انجام اقلّ و كفايت آن شدهايد .
* مراد از عبارت ( كما لو شك فى مقدار الدّين الذى يجب قضاؤه ) چيست ؟
بيان اوّلين مورد از مسائل مشابه ما نحن فيه است كه حضرات در آن برائتى شدهاند و آن در باب دين است . فى المثل مكلّف شك مىكند كه آيا 100 تومان به فلانكس بدهكارم و يا 200 تومان حضرات در اينجا مىگويند :
شما مكلف به پرداخت اقلّ هستيد كه مورد يقين شماست و نسبت به ما زاد تكليفى ندارى . حال سؤال شيخ اين است كه مگر اين مورد از موارد اقلّ و اكثر استقلالى نيست كه در آن برائتى شدهايد .
* مراد از عبارت ( او فى انّ الفائت منه صلاة العصر فقط او هى مع الظهر ) چيست ؟
بيان دوّمين مورد از موارد اقلّ و اكثر استقلالى است كه حضرات در اكثر برائتى شدهاند فى المثل شما يقين دارى كه نماز ظهر امروزت قضاء شده لكن در مورد نماز عصر شك دارى كه آيا نماز عصر شما نيز قضاء شده يا نه ؟ همين حضرات گفتهاند اتيان اقلّ كافى است و بايد نسبت به ما زاد اصل برائت جارى كن يعنى نماز ظهر را قضاء كن و قضاء عصر لازم نيست .
* مراد از ( و كذا لو تردّد فى ما فات عن ابويه ) چيست ؟
ارائه سومين مورد مشابه با ما نحن فيه است كه حضرات در اكثر برائتى شدهاند و آن اين است كه اگر پسر بزرگتر در مقدار نماز فوتشده از وليش شك كرد كه آيا يك سال مثلا و يا پنج سال بايد براى او قضاء بخواند حضرات مىگويند يك سال را اتيان كن و در اكثر برائت جارى نما .
* پس مراد از ( او فى ما تحمّله بالاجاره بين الاقلّ و الاكثر ) چيست ؟
مورد مشابه ديگرى است با ما نحن فيه در نمازهاى استيجارى كه گاهى اجير شك مىكند كه آيا براى نماز و روزه يكساله اجير شده يا بيشتر ، كه حضرات قائل به اتيان اقلّاند و در اكثر برائتى . حال سخن شيخ اين است كه چرا اينجور جاها برائتى شده و در ما نحن فيه چنين سخن مىگوئيد .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 262
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٦٢