و اگر نماز جماعت مستحب باشد و مسقط ، لا يتعيّن بتعذّر الآخر ، يعنى اگر نماز فراداى مع القراءة متعذّر شده ، نماز جماعت متعيّن نخواهد شد ، چون واجب تخييرى نيست كه اگر يك طرف متعذّر شد ، طرف ديگر متعيّن شود . مثل سفر مباح كه مسقط وجوب روزهء رمضان است ، لكن آيا عند تعذّر الآخر يتعيّن ، يعنى اگر مكلّف نتوانست روزه بگيرد حتما بايد مسافرت كند ؟ در نتيجه اگر مسقط بودن روى واجب تخييرى بودن است ، يك طرف كه متعذّر شد طرف ديگر متعيّن مىشود . و اگر مسقط بودن براساس واجب تخييرى بودن نيست ، با تعذّر يك طرف ، طرف ديگر متعيّن نمىشود .
* مقدمة بفرمائيد مورد بحث در ما نحن فيه چيست ؟
قطعا موردى است كه مشكوك الوجوب است لكن مسقط واجبى ديگر است .
* فرع مورد ادّعاى متخيل چيست ؟
اين است كه انسان در حال اختيار مخيّر است ميان نماز فراداى مع القراءة و يا نماز جماعت بدون قرائت . لكن در اينجا كه آيا اين نماز جماعت عند الاختيار ، مستحبى است كه مسقط از يك واجب تعيينى ، يعنى نماز مع القراءة است .
و يا اينكه نماز جماعت عند الاختيار يكى از دو فرد واجب تخييرى است كه مسقط از يك واجب تعيينى ، يعنى صلاة مع القراءة است .
* با توجه به دو مبناى فوق ، نماز جماعت براى مكلّف مضطر از نماز فرادى واجب تعيينى بالعرض مىشود يا نه ؟
1 - بنا بر مبناى اوّل كه عند الاختيار ، مستحب است كه مسقط واجب است عند الاضطرار واجب تعيينى بالعرض نمىشود ، بلكه مكلّف ميان جماعت و فراداى بدون قرائت مخيّر است ، چرا .
زيرا كه هريك از آن دو مسقطيت دارند و تعيين يكى از آن دو دليل مىخواهد .
2 - ولى بر مبناى دوّم كه جماعت عند الاختيار واجب تخييرى است كه مسقط ، آن فرد ديگر از واجب كه نماز فرادى است متعذّر شده و امر منحصر مىشود در فرد ديگر كه جماعت است و اين فرد است كه وجوب تعيينى بالعرض پيدا مىكند .
* شك مورد نظر متخيل چيست ؟
اين است كه : 1 - آيا نماز جماعت با وجود امكان مكلّف از خواندن فرادى ، يك مستحب مسقط است و يا يك واجب تخييرى مسقط ؟
2 - آيا نماز جماعت عند الضروره واجب تعيينى مىشود يا اينكه نه مىتوانيم اصالة عدم وجوب جارى كنيم ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٢٦