الثواب المسموع الداعي إلى الفعل ، بل قد يناقش في تسمية ما يستحقّه هذا العامل لمجرّد احتمال الأمر ثوابا و إن كان نوعا من الجزاء و العوض - إلّا أن مدلول هذه الأخبار إخبار عن تفضّل اللّه سبحانه على العامل بالثواب المسموع ، و هو أيضا ليس لازما لأمر شرعي هو الموجب لهذا الثواب ، بل هو نظير قوله تعالى :
( مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها )
« 1 » ملزوم لأمر إرشاديّ - يستقلّ به العقل - به تحصيل ذلك الثواب المضاعف .
ترجمه :
تأكيد اخبار من بلغ در حكم عقل
در اين صورت اگر اصل ثواب به وسيله اين خبار ثابت باشد ، پس از دو جهت مؤكّد حكم عقلاند :
1 - بالاستحقاق ( يعنى عقل مىگويد احتياط ثواب دارد ، اخبار من بلغ هم مىگويد ثواب دارد ) .
2 - طلب شارع اين فعل ( احتياطى را ) .
پس اگر ( اين طلب ) بر وجه ارشاد باشد براى تحصيل اين ثواب ( كه خداوند تفضلا ) وعده داده است پس اين ( طلب ) لازمهء استحقاق ثواب است و اين لزوم ( تحصيل ) همان امر به احتياط است ( كه مؤكد حكم عقل است و امر مولوى نيست تا قصد امتثال بطلبد ) .
و اگر ( اين طلب ) بر وجه طلب شرعى باشد كه از آن تعبير به استحباب مولوى مىشود . پس اين ( چنين وعدهء ثوابى ) مستلزم حكم ( يا امر ) به تنجّز به ثواب نيست . زيرا اين حكم ( شرع به تنجّز ثواب ) تصديق همان حكم عقل است به تنجّز ثواب ( كه لازمهاش امر ارشادى است ) پس ما نحن فيه ( اخبار من بلغ ) شبيه به اين سخن خداى تعالى است كه مىفرمايد :
كسى كه اطاعت كند خدا و رسولش را داخل مىكند خدا او را در بهشتهايى كه جارى است . . . جز اينكه ( مورد ) اين آيه وعدهء ( ثواب ) بر اطاعت حقيقيّه است و مورد بحث ما ( اخبار من بلغ ) وعدهء ثواب بر اطاعت حكميه ( يعنى احتياط ) است و اين همان فعلى است كه عبد ( با انجام آن ) در حكم مطيع به حساب مىآيد ( و نه واقعا مطيع ) .
پس ما نحن فيه ( اخبار من بلغ ) از باب وعدهء ثواب بر نيّت خيرست كه فرد با ( انجام ) نيّت خير در حكم مطيع به شمار مىآيد ، از اين جهت كه انقياد كامل دارد ( و جزم بر انجام ) .
هامش
( 1 ) . الأنعام : 160 .