طاعت حكميه به حساب مىآيد و به عبارت ديگر احتياط عند العقلاء طاعت حكميه است .
حال همانطور كه طاعت حقيقيّه امتثال واجب است و ثواب دارد طاعت حكميّه نيز داراى ثواب است پس احتياط هم داراى ثواب است . سپس مىفرمايد : ثواب دادن خداى تعالى بر احتياط مستحب اولى است از عقاب كردن به خاطر ترك احتياط واجب . فىالمثل :
1 - مىدانيم كه در هنگام شك در جهت قبله براى خواندن نماز ، بايد از روى احتياط به هر چهار طرف نماز خوانده شود حال اگر شخص اين احتياط را انجام نداد و ترك احتياط واجب كرده به يك يا دو و يا سه طرف نماز خواند ، مورد عقاب واقع مىشود .
2 - چنانكه قبلا گفته شد اگر مكلّف در دعا عند رؤيت الهلال شك نمود ، مستحب است كه دعا كند و اين احتياط مستحب ثواب دارد .
در اينجا حرف در اين است كه : ثواب دادن بر انجام اين احتياط مستحب اولى و سزاوارتر است از عقاب بر ترك آن احتياط واجب . اگر شما سؤال كنيد اين طاعت حكميّه است و آن معصيت حكميه و لذا مساوىاند پس چرا اين اولى برآن است پاسخ مىدهند كه ؟
* عملى كه در شبهات وجوبيّه محتمل الوجوب است بر چند نوع است ؟
بر دو نوع است : 1 - توصّلى ؛ 2 - تعبّدى .
مراد از توصلى بودن يك عمل اين است كه اگر اين عمل فىالواقع هم واجب باشد تحقّق خارجى عمل واجب است بدون قصد قربت مثل استهلال در اول ماه رمضان ، دفن و يا كفن ميت كافر ، چرا كه بدون قصد قربت مفيد فايدهاى است كه منظور نظر مولى است .
مراد از تعبّدى بودن يك عمل اين است كه اگر فلان عمل در واقع و عند اللّه واجب است ، بايد با قصد قربت انجام شود و بدون قصد قربت كالعدم است و خالى از فايده .
* حاصل و خلاصهء اين تنبيه چيست ؟
اين است كه : شبههء وجوبيّهاى كه منشأ آن فقدان نصّ است مربوط به جايى است كه شك مادر تكليف وجوبى مستقل است فى المثل آيا دعا ، عند رؤيت الهلال واجب است يا نه ؟ آيا استهلال در اوّل رمضان واجب است يا نه ؟
حال اگر شك ما در تكليف وجوبى غير مستقل بود يعنى شك در جزئيّت در عبادت و يا شك در شرطيّت در عبادت بود فى المثل شك كنيم كه :
آيا قنوت در هنگام نماز واجب است يا نه ؟
آيا خواندن سوره پس از حمد واجب است يا نه ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 174
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧٤