( تشريح المسائل )
* خلاصه و رئوس مطالب مورد بحث ما در شكوك چيست ؟
24 شك است كه 12 تا آن شك در تكليف و 12 تا آن شك در مكلّف به است از 12 تا شك در تكليف :
1 - 4 تا شبههء تحريميه است كه منشأ آن يا فقدان نصّ يا تعارض نصين يا اجمال نصّ و يا شبههء موضوعيه است .
2 - 4 تا شبههء وجوبيه است .
3 - و 4 تا دوران بين المحذورين است .
قسمت اوّل يعنى شبههء تحريميّه و چهار مسئله آن مورد بحث قرار گرفت كه حضرات اصوليين در هر چهار مسئله برائتى و اخباريها در مسئلهء اوّل ، دوم و سوم ( يعنى شبهات حكميّه ) احتياطى و در مسئلهء چهارم ( يعنى شبهات موضوعيّه ) برائتى بودند .
و اينك در اين مطلب قسمت دوّم يعنى شبههء وجوبيه و چهار مسئله مربوط به آن بررسى مىشود .
* خلاصهء مطلب در مسئلهء اوّل شبهه وجوبيه چيست ؟
1 - اين است كه اگر ما در يك موردى به خاطر فقدان نصّ و ورود اخبار ضعيفه احتمال وجوب داديم چه كنيم كه حاصل پاسخ از جانب اخبارى و اصولى جريان اصل برائت است .
2 - سپس شيخ اقدام به نقل عبارتى از اخبارى مىكند مبنى بر اينكه در شبهات وجوبيه برائتى هستند لكن دوباره به نقل عبارتى از آنها مىپردازد كه ثابت مىكند آنها حتى در شبهات وجوبيه هم قائل به وجوب احتياطاند ، همانطور كه در شبههء تحريميّه احتياط را واجب مىدانستند و در اينجا امثلهاى ذكر مىشود .
3 - سپس به ذكر موارد استحباب مىپردازد بدين معنا كه :
الف ) گاهى اماره و دليل معتبره داريم بر عدم حرمت و يا اماره و دليل معتبره داريم بر عدم وجوب كه با بودن دليل و امارهء معتبره ديگر نوبت به اجراى اصل نمىرسد .
ب ) و گاهى در برابر دليل و امارهء معتبره يك دليل و امارهء غير معتبره قرار گرفته و با آن تعارض مىكند فى المثل بر خلاف آنچه ادلّهء معتبره گفتهاند مىگويد : فلان شىء حلال است يا حرام .
در اينجا احتياط واجب نيست چرا كه دليل معتبر وجود دارد ، لكن به خاطر وجود دليل غير معتبر چنانچه احتياط بشود بىمورد نبوده و مستحب است .
4 - و در شبهات موضوعيّهاى كه امارهء بر حليّت آن وجود دارد وجوب احتياط بىمعناست و لكن در شبهات موضوعيّهاى كه اماره وجود ندارد بد نبوده و مستحب است و نه واجب بالاجماع .