نه به سبب كسب و تحصيل ( توسط شما ) ، 3 - و به دليل اين سخن امام عليه السّلام كه فرمودند :
آن ( پنير ) براى تو حلال است تا دو شاهد بر ( از ميته بودن مايهء آن ) براى تو شهادت دهند . ( و لذا مادامىكه بيّنه و شاهد اقامه نگرديده پنير مزبور محكوم به حليّت است ) .
لكن اين دو حديث ( مذكور ) و امثال آن ( همچون فرمودهء امام عليه السّلام راجع به گوشت خريدارى شده از بازار كه فرمود : بخور و سؤال نكن و اين فرمايش امام عليه السّلام كه اينها براى شما مشكلى ندارد ، چرا كه يهود و نصارى خود را به مضيقه انداختهاند و اين قول امام عليه السّلام ( كه براى چه سؤال كردى ) در حكايت آن زن ( عقد شده به صيغهء ) موقت كه بعد روشن مىشود كه داراى شوهر است ، وارد شدهاند جهت مواردى كه ( علاوه بر اصالة البراءة ) امارهء شرعيه بر حليّت آنها وجود دارد ( مثل يد المسلم ، سوق المسلمين و ظاهر حال مسلم ) .
پس ( اين احاديث ) شامل ما نحن فيه ( يعنى شبهات موضوعيّهاى كه اماره بر حليّت آن وجود ندارد و تنها مىخواهيم اصالة البراءة در آن جارى كنيم ) نمىشود ، جز اينكه اين مسئله اجماعى است ( كه شبههء موضوعيه فحص نمىخواهد ) و اطلاقات و عمومات احاديث در اين مسئله كافى است .
( تشريح المسائل )
* جهت يادآورى بفرماييد آيا جاهل به حكم معذور است يا نه ؟
در مرحلهء اوّل خير ، بلكه موظف است به فحص پيرامون حكم مشتبه بپردازد و علم به حكم و يا احكام حاصل نمايد . بنابراين بدون فحص حق ندارد مشتبه الحكم به شبههء حكميه را مرتكب شود . لكن در مرحلهء يأس بعد الفحص اگر دستيابى به دليل معتبر بر حرمت مىتواند خود را بر برىء الذّمّه كرده و اصالة البراءة را جارى نموده و مرتكب شود . حال چه اين يأس بعد الفحص در اثر فقدان نصّ باشد يا تعارض نصين و يا اجمال نصّ .
* جاهل به موضوع چطور آيا معذور است يا نه ؟
بله ، معذور است و لو متمكّن از سؤال و تحقيق نيز باشد . چرا كه سؤال و تفحّص در موضوع بر او واجب نيست . بنابراين فرد جاهل مجاز به ارتكاب امر مشتبه است تا اينكه در اثر تصادف يا تذكّى برايش يقين به حرمت مورد مشتبه حاصل شود كه در اين صورت بايد اجتناب كند .
* دليل جناب شيخ بر مدّعاى فوق چيست ؟
1 - اقوال و ادلّه عقليه و نقليه عمومى :
مثل قبح عقاب بلابيان ، كه مفهومش عدم قبح عقاب در صورت بيان است پس تا روزگارى كه بيانى نرسيده مكلّف حقّ ارتكاب دارد و مثل كل شىء فيه حلال و حرام فهو لك حلال ، چه مكلّف قادر بر