( تشريح المسائل )
* حاصل مطلب در تنبيه دوم از شبههء موضوعيّه چيست ؟
ابتدا نقل ايرادى است توسط شيخ حرّ عاملى در كتاب الفوائد الطوسيه بر دوستان اخباريش مبنى بر اينكه چه تفاوتى ميان شبهه در حكم با شبهه در طريق حكم ( يعنى شبههء موضوعيه ) وجود دارد كه شما اخباريها در شبهات حكميه احتياطى و در شبهات موضوعيه برائتى مىشويد ؟ دليلتان بر اين فرقها چيست ؟ سپس خود شبهه را به سه قسم تقسيم نموده و با ذكر ادلّه نقلى و عقلى به پاسخ ايراد و اشكال خود پرداخته است ، مىخواهد بگويد كه اين حرفها را بىدليل نزدهايم .
* پاسخ شيخ حرّ به ايراد مزبور چيست ؟
اين است كه شبهات بطور كلى در يك تقسيمبندى بر سه قسماند :
1 - شبههء حكميه و اين در جائى است كه اشتباه در خود حكم شرعى صورت مىپذيرد چه در اثر فقدان نصّ و يا اجمال نص و يا تعارض نصّين . فى المثل اينكه ما ندانيم خمر حلال است يا حرام ، گوسفند حلال است يا حرام و . . .
2 - شبههء موضوعيه كه اشتباه به دليل عوامل خارجيه در موضوع حكم است مثل گوشتى كه از بازار خريدارى شود لكن شك مىكنيم كه آيا ميته است يا مذكّى . در حالى كه حكم كلّى ميته و مذكّى را مىدانيم اينكه گفته مىشود شبهه در طريق حكم بدين خاطر است كه تمام موضوعات ، طريق به سوى حكمشان هستند .
3 - شبههء مردّده ميان حكميّه و موضوعيه و اين در جائى است كه لفظ دلالتكننده بر موضوع الحكم مجمل است و ما نمىدانيم كه آيا شامل فلان فرد مىشود يا نه ؟
لكن سبب اين شبهه امور خارجيّه مثل اختلال حلال با حرام نيست ، بلكه به دليل يك امر ذاتيه است و شبهه ذاتيّه نام دارد يعنى حقيقتا و ذاتا نمىدانيم كه اين فلان فرد هم داخل در آن عنوان حرام شده هست يا نه ؟
* شبههء مردّده را با ذكر مثال از نظر اخباريها تبيين كنيد ؟
1 - فى الجملة مىدانيم كه غنا شرعا حرام است ، لكن نمىدانيم كه آيا غناء در مراثى هم مثل غناء است تا حرام باشد يا كه غناء نيست .
2 - مىدانيم كه غناء حرام است لكن نمىدانيم كه صوت مطرب هم غناء است يا نه .
3 - مىدانيم كه خمر شرعا حرام است لكن نمىدانيم مراد شارع خمر مسكر است يا غير مسكر را نيز شامل مىشود .