از گمراهان و ضلال مستضعفان و ديگر اصناف مذكورهاند پس آنها كافر نباشند زيرا اخبار بسيار و اجماع همهء فرق اسلامى دلالت دارند كه كفار به بهشت نمىروند و در برخى نسخهها « ان لا يدخل » است و آن استفهام انكارى است ( و مقصود اثبات دخول ضلال است در بهشت ) . پايان كلام مجلسى ( ره ) .
من گويم ، « الضلال » جمع با الف و لام است و دلالت بر عموم دارد و معنى كلام اين است كه همه گمراهان به بهشت مىروند . مورد سؤال اين است كه سنن پيغمبر چون فرائض خدا است يا نه ؟ .
جواب - اگر كسى ترك يكى از فرائض ثابتهء خدا را بكند و بدان عمل نكند و آن را انكار كند كافر است و خدا را امور حسنهاى است تاركِ آنها كافر نيست ولى كم فضيلت و كم خير است .
اين جواب بحسب ظاهر با سؤال مطابق نيست و به علاوه فرق ميان فرائض مثبته و ديگر فرمانها روشن نيست و در درجهء سوم منظور از سنن رسول خدا كه در سؤال وارد است واضح نيست ، و به علاوه معلوم نيست وجه شباهتى كه مورد سؤال است چيست ؟ اينها است مشكلات اين حديث ، مرحوم مجلسى در اينجا گويد :
سنتهاى رسول خدا ( ص ) آن احكامى است كه از ظاهر قرآن بر نيايد و رسول خدا ( ص ) آن را بيان كرده است چه واجب باشد چه مستحب .
« كفرائض اللَّه » :
در وجه شباهت مورد سؤال سه احتمال است :
1 - شرافت و احترام منظور باشد ، يعنى احترام و شرافت سنن رسول خدا به اندازهء فرائض خدا است يا نه ؟ .
2 - منظور لزوم وفاء و عمل باشد ، يعنى سنن رسول خدا چون فرائض
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 706
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٧٠٦