است و روا است كه او جان خود را در راه خدا بذل كرده باشد چنانچه بر مجاهد در جبهه لازم است پايدارى كند و لو تا كشته شود ، انتهى .
اين خلاصهء كلمات اساتيد فن است در ردّ اعتراض ، كه بايد گفت دچار چند ضعف است :
1 - بر اساس احتمالات و امكان پىريزى شده و معلوم است در موضوع علم قطعى نداشته و روشن نبودهاند .
2 - در تنگناى اعتراض ، مجبور به انكار اصول مسلّمهء مذهب گرديدهاند ، چنانچه شيخ مفيد ( ره ) در برابر اجماع بر اين كه امام هر چه را پيش آيد مىداند ، مدعى اجماع بر خلاف آن شده كه اگر تحليل و تجزيه شود نتيجه مىدهد ، اجماع شيعه را بر نادانى امام ، نعوذ بالله .
3 - در تنگناى اعتراض ، مسلّمات تاريخ را منكر شدهاند ، مانند اين كه امام حسين نمىدانست مردم كوفه به او خدعه مىكنند ، نمىدانست در كربلا كشته مىشود و . . .
در جواب اين اعتراض به طور قطعى بايد چنين گفت كه : در اسلام دو گونهء جهاد تشريع شده است :
1 - جهاد غلبه ، و آن موضوع كتاب جهادى است كه يكى از كتب فقه اسلامى است ، و يكى از فروع معروف هشتگانهء دين است ( حج و جهاد ) .
جهاد غلبه داراى شرايط مفصّلهاى است كه در مقام خود شرح شده است و يكى از آنها ، امكان پيروزى است ، و براى آن معين شده كه در حد اقل بايد نيروى اسلام نيمى از عدد و ساز و برگ نيروى مقابل را داشته باشند ( نيم ديگر هم به قوّت روحيهء دينى جبران شود ) و در صورتى كه نيروى اسلام از نصف كمتر باشد ، وجوب جهاد ساقط است و تكليف عقبنشينى است . 2 - جهاد استماته ، يعنى جانبازى در راه دين و فداكارى در راه حق و حقيقت . اين قسم از جهاد در اسلام به همراه قسم اول تشريع شد ، و موضوع
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 788
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٧٨٨