و درجات كمال دارند و هميشه در معارج قرب و كمال و وصال و در سيرند و در بحار انوار معرفت حضرت ذو الجلال شناورند ، زيرا مقامات عرفان و حب قربش نهايتى ندارد ، از مقام ربوبيت تا درجات عبوديت منازل بىشمارى است .
پس از توجه به اين موضوع مىفهمى كه هر امامى در آغاز امامت مقدارى از علوم و معارفى كه در رتبهء امامت لازم است از امام سابق دريافت كند ولى به ناچار در همين درجه نمانند و بواسطهء مزيد قرب و طاعت علوم بيشتر و حكم و ترقيات ديگرى نصيب آنها گردد ، چطور اين ترقى براى آنها نباشد با اينكه براى عموم نسبت به امام نقص قابليت و استعداد دارند و اين پيشرفت متواتر نسبت به ائمه اولى و احق است و ممكن است مقصود از مزيد علوم در هر شب و روز و هر ساعت همين باشد و اين خود يك سبب اين است كه در هر روز هفتاد بار استغفار مىكردند و بلكه بيشتر با اينكه گناهى هم نداشتند زيرا چون از هر درجهاى به درجهء بالاترى عروج مىكردند ، درجهء سابق و عبادات و طاعات آن را ناچيز مىشمردند و استغفار مىكردند و توبه مىنمودند و به خدا زارى مىكردند براى رسيدن به درجهء بالاتر از آنكه دارند و اين شبيه است بدان چه حكماء در بارهء حركت پياپى افلاك گويند كه سرش تشبه مبدأ متعال است و اين خود حدى ندارد و حركت فلك هم دائم است و پايانى ندارد اين است آنچه در حل حديث به خاطر آيد و از خدا آمرزش جويم نسبت بدان چه از كردار و گفتار نپسندد - الحديث .
در اينجا بايد گفت : علومى كه هر روز و هر ساعت پديد مىشود اشاره به فعاليت بىنهايت خدا دارد و تأثير اين فعاليت در وجود امام وقت كه سرپرست عموم عالم امكان و بخصوص عالم انسان است .
خدا عز و جل مىفرمايد ( 5 سوره سجده ) : « خدا تدبير امور كند از آسمان تا زمين و سپس اين تدبير به او برگردد در ظرف يك روز كه اندازهء آن
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 750
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٧٥٠