مؤمن يا عرب است اطاعت كنيد .
و به تعبير ديگر ملاك وجوب اطاعت خدا ذاتى است و ربوبيت او است و ملاك وجوب اطاعت رسول رسالت او است ، اكنون سؤال مىشود كه ملاك وجوب اطاعت اولو الامر چيست ؟
جواب آن روشن است ، ملاك وجوب اطاعت او اين است كه صاحب الامر است و منصب و مقام فرماندهى دارد ، اكنون سخن به اينجا مى رسد كه تصدى مقام آمريت و فرماندهى سه وجه دارد :
1 - تسلط جابرانه و زور و تسخير مردم همانطور كه يك زوردار ناتوانى را زير فرمان مىگيرد و او را بنده و بردهء خود مىكند و خلاصه آقا و فرمانده به زور و قلدرى .
2 - سلطهء قانونى بر اساس دموكراسى كه ماهيت آن كسب مقام و فرماندهى است از خود مردم يعنى حكومت ملى و اين گونه فرماندهى و حكومت ناشى از نظر خود مردم است و حقيقت آن يك قرار داد ميان آمر و مأمور است كه فرد از روى آزادى و اختيار كار خود را به سود خود به شخصى مىدهد و به تعبير ديگر شخصى را وكيل اجراء كارهاى خود مىكند و اين امر در مواردى كه افراد كم باشند و حاضر باشند حضورى و بىواسطه انجام مىشود ، مثلا انتخاب يك شهردار در شهرهاى كوچك و محدود و در محيط بزرگ و جمعيتهاى فراوان چند ميليونى از راه انتخابات آزاد و صحيح انجام مىشود ، و همهء مردم از راه انتخابات اختيار كارهاى عمومى خود را به وكلاء و نمايندگان مىدهند و آنها با صلاح انديشى مقرراتى تصويب مىكنند و مأمورى براى اجراى آن مىگمارند كه مثلًا او را دولت مىنامند ، در اينجا مىگويند : حكومت دموكراسى و حقيقت آن اين است كه مردم به نظر خود كار كردهاند و به ارادهء خود عمل كردهاند و از اين جهت مىگويند حكومت مردم بر مردم ، در اين گونه اولى الامر و صاحب الامر ملاك وجوب
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 697
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٦٩٧