اسلام .
2 - توجه به انتقاد شديدى كه از اين حديث نسبت به زيد استفاده مىشود و جواب از آن .
اما در بيان موضوع - 1 - بايد به اين نكته متوجه شد كه جهاد و تلاش تا حد فدا كردن جان در اسلام بر دو وجه است :
الف : جهاد غلبه و وظيفهء عمومى : اين گونه از جهاد با شرائطى بر همهء مكلفين واجب است و يكى از شرائط آن اين است كه نيروى اسلام كمتر از نيم نيروى كفر كه در برابر آن است نباشد ، در غير اين صورت جهاد ساقط است و وظيفه عقبنشينى است .
ب : جهاد استماته و جانبازى : كه عبارت از فداكارى در راه حق است و مبارزه با ستم گر چه به قيمت جان تمام شود ، اين گونه جهاد در زمان خود پيغمبر تشريع شد و بهترين موردش همان جنگ مؤته است كه سه هزار قشون اعزامى اسلام در برابر دويست هزار قشون مجهز روم واقع شد و بعد از اينكه اين خبر به قشون اسلام رسيد در مقام شور بر آمدند و جمعى به رياست جعفر بن ابى طالب و عبد اللَّه بن رواحه نظر دادند كه بايد جهاد كرد و كشته شد و پس از ملاقات با دشمن ، فرماندهان منصوص پيغمبر كه عبارت از جعفر بن ابى طالب وزيد بن حارثه و عبد اللَّه بن رواحه بودند به ترتيب به قشون دشمن زدند و جنگيدند تا شهيد شدند و بقيهء قشون خالد بن وليد را به رياست خود انتخاب كردند و او نقشهء عقبنشينى كشيد و با تلفات مختصرى قشون را بر گردانيد ، اين گونه از جهاد : جهاد داوطلبى است و متعلق تكليف عمومى نيست و نفوس بسيار ديندار و فداكار مىخواهد كه وارد آن شوند و ما در توضيحات خود از آنها به مصلحين تعبير كرديم ، رهبران مصلح مذهبى هستند كه به اين مقام نائل مىشوند و دانسته و فهميده خود را فداى حق مى كنند ، موضوع جهاد امام حسين و اصحابش در اين موضوع داخل است و من
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 682
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٦٨٢