حاصل شد يا آنكه مىخواستم بروم ميان جنگل وقتى نزديك شدم ديدم شيرى در آنجا است و بداء برايم حاصل شد .
اكنون اخبار بداء را بايد به سه دسته تقسيم كرد :
1 - اخبارى كه بداء را براى خدا به عنوان رمز اختيار كامل و فعاليت مطلقهء او ثابت كرده است و مضمون آنها اين است كه خداوند داراى كمال قدرت و اختيار و فعاليت است و در هر حال هر كار كه خواهد مىكنند مانند خبر 1 و 3 و 12 و 13 و 15 - مفاد اين اخبار اين است كه بداء به عنوان يك صفت كمالى براى خدا ثابت است .
2 - اخبارى كه حقيقت بداء را نسبت به خدا بيان كرده از نظر اثر عملى و فعاليت حق مانند خبر 2 و 7 و 14 در خبر 14 مقام اثبات و اعلامى بداء را متعرض شده است و مىفرمايد : پيغمبر ( ص ) به صفت بداء مطلع بود و موارد تطبيق آن را مىدانست .
3 - اخبارى كه اسباب موجب نقص در بداء را از خدا نفى كرده و او را از موجبات نقص منش بداء مبرا دانسته مانند خبر 9 و 10 و 11 و 14 .
4 - اخبارى كه موارد بداء را مشخص كرده مانند خبر 4 و 6 و 7 .
5 - اخبارى كه نحوهء تحقق بداء را در خدا توضيح داده است به اندازهاى كه در خور فهم بشر است مانند خبر 5 ، در اين خبر دو سابقهء انسانى را مطرح كرده است و از سنجش آن مقياسى براى فهم بداء بدست داده است :
1 - سابقهء عدم مطلق و نيستى محض كه ذات خدا در بارهء آن به هيچ وجه تجلى نداشته و نه تقدير و اندازهگيرى براى وجود او شده و نه نام او در ليست آفريدگان درج بوده و نه هستى يافته بوده . اين است كه مىفرمايد : لم يكن مقدرا و لا مذكورا .
2 - تعلق تجلى حق بدان در مقام صفات الهيه و درج آن در ليست موجودات آينده كه مىفرمايد : مقدر بوده و مذكور و موجود نشده بود ، مرحلهء
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 623
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٦٢٣