خلق را از روى نياز نيافريده است پس مبرا از اين كيفيات و محدوديتها است . جنب در لغت به معنى همجوار و نزديك است و امير المؤمنين از نظر قرب به خدا جنب اللَّه است . حاجب وسيلهء ميان خليفه و مردم بوده است و به توسط او عرائض و حوائج به خليفه مىرسيده و از طرف خليفه بوسيلهء او دستورات و جوائز به مردم مىرسيده و به اعتبار اينكه پيغمبر واسطهء ميان خلق و حق است ، او را به عنوان حجاب اللَّه توصيف كرده است .
[ بررسى موضوع بداء ]
در موضوع بداء توجه به چند نكته بجا است :
1 - بداء از نظر مفهوم زبان و عرف .
2 - حقيقت بداء از نظر تعليمات شرع و نظر مذهبى .
3 - چرا اين موضوع در مسائل مذهب وارد شده است ؟
4 - منظور اصلى از اين درس چيست ؟ و چه اثر اعتقادى و اخلاقى دارد ؟
[ 1 - بداء از نظر مفهوم زبان و عرف . ]
نكتهء اول : بدا بدوا . . . آشكار شد . رخ داد . . . ابدى الأمر : آن را آشكار كرد . بادى بالعداوة : آشكارا به دشمنى بر خاست . از المنجد ( البادى أظلم ) :
آغازكنندهء ستم ، ستمكارتر است ، يعنى از پاسخ دهندهء به دو . فما عدى مما بدى : از آنچه عيان است تجاوز نكرد . لفظ بداء از نظر لغت و عرف عرب همان معنى آشكار شدن و رخ دادن دارد و معنى پشيمانى در آن نيست .
[ 2 - حقيقت بداء از نظر تعليمات شرع و نظر مذهبى . ]
نكتهء دوم : حقيقت بداء از نظر تعليمات شرع و مذهب ظهور امرى است بر خلاف انتظار و بر خلاف موجباتى كه مردم مىفهمند و از اين نظر گويند : بداء در امور تكوينى مثل نسخ است در احكام تشريعيه ، قانونى كه بطور مطلق تشريع شد و اعلام گرديد در نظر مردم ادامه دارد و تا اعلام ثانوى آن را وظيفهء ابدى خود مىدانند و اگر خلاف آن به آنها اعلام شود مىگويند :
نسخ شده است .