در بعضى از اخبار " صمد " را تفسير كرده است به " مالا جوف له " معلوم مىشود اين خبر در نظر مرحوم كلينى مصنف كتاب معتبر بوده است و از نظر سند و صحت آن ترديدى نداشته ولى مضمون و معناى آن را تشخيص نداده است .
و در اينجا توجه به دو نكته بجا است :
1 - معلوم مىشود مرحوم كلينى اين كتاب را به عنوان عقائد و مختارات خود جمع آورى كرده و اخبارى كه مخالف با عقيدهء او بوده و يا مقصود از آنها بر او مشتبه بوده در كتاب درج نمىكرده ، زيرا در اينجا اعتراف دارد كه اخبارى به اين مضمون هست ولى نامفهوم است و از اين اخبار در كتاب خود نقل نكرده است .
2 - تعبير " مالا جوف له " آنچه ميان تهى نيست ، با توحيد مخالفت ندارد و دليل بر جسم بودن و مستلزم تشبيه نيست بلكه اين تعبير دلالت بر يك مقام عالى از تنزيه و عظمت و جلال خدا دارد ، براى آنكه كلمهء ( مجوف ) و تو خالى در موارد بسيارى استعمال مىشود و در هر جا به مناسبت ، مفهوم خاصى دارد ، مثلا يك سنگ يا چوب يا فرض كن مطلق جسم مجوف و تو خالى ، معنى تهى بودن درون آن جسم را مىدهد .
يك كلام و جملهء تو خالى : در اينجا معنى مىدهد كه مفهوم درستى ندارد و معناى خوبى نمىدهد .
يك كلمهء مجوف و تو خالى : يعنى عقل درستى ندارد .
كلمهء اجوف : يعنى حرف وسط آن ، حرف علّه است .
چنانچه مجوف و تو خالى در هر موردى به مناسبت مفهومى دارد وقتى در مقام نفى آمد و كلمهء " ما " نافيه بر سر آن در آمد ، باز در هر موردى به مناسبت بر معناى مخصوصى منطبق مىشود .
جوف : تهى بودن است و در هر چيز به وصفى تطبيق مىكند و از نظر
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 595
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٥٩٥