بردارد . نيروهاى درونى انسان از نظر كلى چهار قسم است :
1 - قواى جسمى كه در جهاز تنفس و گوارش و جريان خون جستجو مىشوند و بعلاوه جهاز توليد نسل .
2 - نيروى احساس كه رابطهء انسان كوچك با محيط وسيع بيرون از او است .
ديدن و شنيدن و بوئيدن و چشيدن و بسيدن كه حواس خمسهء ظاهرهاند روابطى است ميان انسان و محيط خارج از او كه به وسيلهء چشم و گوش و بينى و زبان و همهء بشرهء تن برقرار مىشود و در انسان روابط ديگرى هم با خارج وجود دارد كه از آنها به حواس باطنه تعبير مىكنند چون خيال و حافظه و واهمه و فكر و وجدان ، و بوسيلهء اين نيروها انسان با عالم نامرئى هم مربوط مىشود و در حقيقت اين قوهها ميانجى ميان دو عالم مرئى و نامرئى مربوط با انسان است كه از طرفى به وسيلهء حواس ظاهره با اين عالم پيوست دارند و از طرفى با عالم ديگر .
3 - نيروى عواطف كه عبارت از تأثرات درونى است بر اثر تأثير محيط و مشاهدههاى روزمره چون شادى و بيم و اميد ، پسند ، خشم ، مهر ، كين ، خرمى ، آزردگى كه به دو لفظ جامع لذت و الم تعبير مىشوند .
اينها عواطف انسانند كه بر اثر احساسات وى پديد مىشوند و مبدأ كارها و اعمال او محسوب مىشوند ، احساسات و عواطف مبدأ عمليات انسان است ، به واسطهء همين احساسات و عواطف است كه در انسان اراده و تصميم به وجود مىآيد و يا نمىآيد و انسان كارى را مىكند يا نمىكند .
احساسات انسان به واسطهء عواطف او تعديل مىشوند يعنى انسان به واسطهء عواطف خود رهبرى مىشود كه آن احساسات را كه رابطهء ميان او و خارج هستند در حدى نگاه دارد كه زيان آور نباشند مثلا انسان در احساس حرارت يا برودت به وسيلهء عاطفهء خود درك مىكند كه بايد در يك درجهء معينى باشد ، اگر از چهل بيشتر باشد او را مىكشد و اگر بسيار هم زير صفر باشد كشنده است .
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 491
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٤٩١