عقايد و مراتبى كه براى آن گفتهاند تطبيق مىشود .
عقل مجردى كه حكما صادر اولش دانند يك حقيقت نوريهاى است كه همه چيز در آن منكشف است و پيرو مطلق ارادهء حق است و مصدر هر نيكى است و به همين معنى بر خاتم انبياء ( ص ) منطبق است چه آنكه هر دو حقيقت را يكى دانيم يا دومى را نمايندهء تام حقيقت اول شناسيم چنانچه نيروى معنوى تابنده و درخشان يك مؤمن هم كه واجد عقل منظور در اين خبر است همين آثار را نشان مىدهد ، خوب مىفهمد و مىسنجد و خوب كار مىكند و پيروى مىنمايد و درك مسئوليت مىكند و كردار و پندار نيك شعار او است . حياء يك غريزهء وجدانى است و در وجود انسان مبدأ شرف و مروت و آداب بشرى است ، وفا ، صفا ، راستى و درستى و امانت و خوددارى و عفت و جنبش براى تحصيل روزى و فضائل آثار حياء است . حياء وجدانى است كه بر اثر آن خجلت به انسان دست مىدهد و روى اين اساس مثلهاى چندى در زبان فارسى به وجود آمده است و هر كدام جملهاى حكيمانه و اخلاقى و آموزنده است :
1 - به خجالت عيال و اولاد گرفتار نشوى - يك شعار خانهدارى است و مايهء سعادت خانواده .
2 - به خجالت طلبكار گرفتار نشوى - شعار وفا و راستى در برابر تعهدات مالى است كه در حقيقت ، اقتصاد زنده و صحيح در هر اجتماعى بر آن استوار است .
دين مجموعه قوانين و دستوراتى است كه از حس خداپرستى سرچشمه مىگيرد و انسان را در روش زندگانى خود راست و مستقيم مىنمايد . متديّن يعنى يك مسلمان عادل و درستكار ، عقل به تفسيرى كه گذشت ( نيروى سنجش و فهم و فعاليت و درك مسئوليت ) در محيط اخلاقى انسان همان دين دارى است ، دين مجموعهء اعمالى است كه از منبع حياء برخيزد و واكنش همان تابش خرد است و در باطن انسان .
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 488
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٤٨٨