صفحات طبع زاخائو ( - طز ) وساقطات مطبوع ( طگ ، طف ) هم در جايهاى خود ميان دو گوشكها نهاده آمده است ( اين كار به توصيهء مؤكّد أستاذ ايرج افشار شد ) . ناگفته نماند كه گاربرس وفوك در استخراج ساقطات طبع زاخائو از نسخهء خطى ( - عس ) وچاپ إضافات مزبور ، خود مرتكب « سقطات » ( - از قلم افتادگىهاى ) ديگرى شدهاند كه در جايهاى خود ياد كردهام ؛ از جمله « بندهاى 72 تا 75 فرگرد 6 » ( طگ ، مطابق با عس ، گ 63 ) ، بندهاى 46 تا 51 فرگرد 9 ( طف / / عس ، گ 123 - 124 ) ، بند 57 ببعد از فرگرد 9 ( طف / / عس ، 125 - ) وجز اينها كه حين مقابلهء متن ، يك زمان نسبت به « دقّت » مشهور شرقشناسان آلمان دستخوش شكّ وترديد شدم ( خداوند آخر وعاقبت همهء ما را به خير كناد ، بمنّه وكرمه ) .
ب . تعليقات
گذشته از اعلام اشخاص غير متعارف در حوزهء معارف إيراني واسلامى طىّ كتاب الآثار بيرونى كه پيشتر اشارتى رفت ، مصطلحات علمي وفنّى موفور ، مطالب ومسائل تاريخي - تقويمى بسيار ، كما بيش مقولات نجوم رياضى يا احكامى وساير مفاهيم غامض ، اجمالا موضوعاتى كه بههرحال حتّى در زمان مؤلّف هم ، وحتّى براي أهل فنّ واصطلاح نيز لازم به توضيح ومحتاج به شرح وتفسير بوده ، طابع اثر را ناچار از تعليقهنويسى ويادداشت بر آنها مىسازد ، كه شادروان ادوارد زاخائو حسب احساس ضرورت البتة در ترجمهء انگليسىاش از كتاب بدين مهمّ قيام كرده است . « 1 » حدود / 550 يادداشت ( از يك سطر تا گاه / 40 - 50 سطر ) به طور متوسط 5 سطرى ، كه البتة حدود / 150 مورد صرفا اصلاحات لغوى يا قراءات صحيح كلمات در متن عربى است ؛ وچنان كه خود اظهار نموده استادان « فلا يشر » و « ووستنفلد » أو را در اين امر يارى كردهاند ( بايد هم اينجا گفت ما نيز تمامى اصلاحات موضعي مزبور را اگر پذيرفتهايم حين تصحيح ومقابلهء متن اعمال يا وارد كردهايم ) وبر روى هم / 400 يادداشت موضوعي با ارجاع به صفحات متن ترجمهء انگليسى خود ( - تز ) فرانموده است .
ما تمامى تعليقات مزبور را به فارسي ترجمه كردهايم ( هم با امضاى ( زاخائو ) ) وخود كما بيش يادداشتهاى نوين در افزودهايم ( كه طي تعليقات كتاب با امضاى مشترك مشخّص است ) وهم جداگانه يا در پيوست بيش از / 250 تعليق جديد كه به طور متوسّط هريك از 15 سطر متجاوز است افزودهايم ، بر روى هم 520 يادداشت با امضاى ( زاخائو ) و ( اذكائى ) ( به طور
هامش
( 1 ) .The Chronology of Ancient Nations , London , 1879 , PP . 367 - 448.