تشريح المسائل
( * ) آيهء شريفهاى كه مجتهدين در اينجا براى اثبات برائت در ما نحن فيه بدان تمسّك نمودهاند ، كدام آيه است ؟
اين فرمودهء خداى تعالى از سورهء اسراء آيه 15 است كه :
مَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ، وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا .
( * ) محل شاهد كدام فراز از آيهء شريفه است ؟
فراز آخر آيه .
( * ) كيفيت استدلال حضرات به فراز مزبور چگونه است ؟
1 - منطوق آيه اين است كه : عذاب تنها در صورتى است كه رسولانى به آن قوم فرستاده شوند و آن قوم امتثال فرمان نكنند .
2 - مفهوم آيه اين است كه : اگر رسولى مبعوث نشود و تكاليف ابلاغ نگردد ، در صورت ارتكاب ، عذابى در كار نيست .
چون نسبت به استعمال دخانيات بعث رسول نشده ، ارتكاب به آن عذابى در پى نخواهد داشت و هذا معنى اصل البراءة .
( * ) سبب اينكه از ( اعلام احكام ) به بعث رسول تعبير شده چيست ؟
اين است كه چون انبياء وسيله اعلام احكاماند پس ذكر ( سبب ) و اراده ، مسبّب شده است .
( * ) با توجه به نكتهء مزبور معناى آيهء شريفه چه مىشود ؟
و قبل از بيان و اعلام احكام ، احدى را عذاب و مؤاخذه نكرده و نمىكنيم .
( * ) چه استفادهاى از معناى مزبور مىشود ؟
مىتوان در تثبيت ادّعاى اصوليين و استدلال فوق گفت :
شبههء حكميّهاى كه منشا آن عدم نصّ و فقدان بيان و اعلام شارع باشد مجراى برائت است .
( * ) مراد از عبارت ( بناء على ان بعث الرسول . . . الخ ) چيست ؟
با اين بناء اشاره دارد به اينكه رسول اعم است از رسول ظاهرى و رسول باطنى ، در نتيجه آيهء شريفه هم در تكاليف شرعيه و هم در احكام عقليّه هر دو جارى مىشود پس هيچيك از مكلّفين قبل از بيان عقاب نمىشود .
( * ) مفهوم مطلب فوق چيست ؟
اين است كه پس از وصول بيان از جهت شرع و به لسان رسول ظاهرى و يا از جهت عقل و به لسان